首頁 >資料庫介紹
目錄

冊名 《辛酉一歌詩》(又名〈天地會底紅旗反〉)
編者 楊清池(演唱),賴和(記錄1925-1926),楊守愚(宮安中)潤稿
出版社 《台灣新文學》,台中:台灣新文學社
出版年 1936
篇名 全本
顯示 的款式:
Lô-má-jī 是
漢字是
唱出 辛酉 一 歌詩 :
臺南府 孔 道臺 上任 未幾時 ,
唐山 庫銀 猶未到 ,
發餉 也 無 錢 。
Tshiùnn-tshut Sin-iú tsi̍t kua-si :
Tâi-lâm-hú Khóng Tō-tâi tsiūnn-jīm buē-kuí-sî ,
Tn̂g-suann khòo-gîn iáu-buē-kàu ,
Huat-hiòng iā bô tsînn .
就 召 周 維新 來 商量 ,
來 參議 。
周 維新 來到 此 ,
雙腳 站齊 跪 完備 :
「
道臺 召 我 啥 代誌 ?
」
To̍h tiàu Tsiu Uî-sin lâi siong-liông ,
lâi tsham-gī .
Tsiu Uî-sin lâi-kàu tsí ,
Siang-kha khiā-tsē khuī uân-pī :
“
Tō-tâi tiàu guá siánn tāi-tsì ?
”
孔 道臺 開言 就 講起 :
「
周 維新 ,
我 問 你 。
我 今 上任 未幾時 ,
唐山 庫銀 猶未到 ,
要 發餉 也 無 錢 。
未知 周 維新 啥 主意 ?
啥 計智 ?
Khóng Tō-tâi khai-giân to̍h kóng-khí :
“
Tsiu Uî-sin ,
guá mn̄g lí .
Guá tann tsiūnn-jīm buē-kui-sî ,
Tn̂g-suann khòo-gîn iáu-buē-kàu ,
Beh huat-hiòng iā bô tsînn ,
Buē-tsai Tsiu Uî-sin siánn tsú-ì ?
siánn kè-tì ?
周 維新 跪落 稟因 依 :
「
稟到 道臺 你 知機 ,
現今府城富戶 滿滿是 ,
大局 設落去 ,
八 城門 出 告示 ,
大爿 店 扣 二百 ,
小爿 店 扣 百二 ,
大 擔頭 扣 六十 ,
小 擔頭 扣 廿四 ,
若是 開 無夠 ,
八 城門 的___ 豬屎 擔 ,
一 擔 扣 伊 六 個 錢 來相添 。
」
Tsiu Uî-sin khuī-lo̍h pín-ìn i :
“
Pín-tò Tō-tâi lí tsai-ki ,
Hiān-kimHú-siânnhù-hōo muá-muá-ī ,
Tāi-kio̍k siat-lo̍h-khì ,
Peh siânn-mn̂g tshut kò-sī ,
Tuā-king tiàm khioh nn̄g-pah ,
Sè-king tiàm khioh pah-jī ,
Tuā tànn-thâu khioh la̍k-tsa̍p ,
Sè tànn-thâu khioh jia̍p-sì ,
Nā-sī khui bô-kàu ,
Peh siânn-mn̂g ti-sái tànn ,
Tsi̍t tànn khioh i la̍k ê tsînn lâi-sio-thinn .
”
孔 道臺 聽著 笑微微 ,
荷老 周 維新 好計智 :
「
咱 今 大局 設落去 ,
局首 應該 著 給 你 。
」
Khóng Tō-tâi thiann-tio̍h tshiò-bi-bi ,
O-ló Tsiu Uî-sin hó-kè-tì ,
“
Lán tann tuā-kio̍k siat-lo̍h-khì ,
Kio̍k-siú ìng-kai tio̍h hōo lí .
”
孔 道臺 烏令 出 一支 ,
交代 周 維新 親 名字 :
「
委 你 八 城門 貼 告示 。
」
周 維新 烏令 領 一支 ,
八 城門 貼 告示 ,
告示 貼了 盡 完備 。
Khóng Tō-tâi oo-līng tshut tsi̍t-ki ,
Kau-tài Tsiu Uî-sin tshin miâ-jī :
“
Uí lí peh siânn-mn̂g tah kò-sī .
”
Tsiu Uî-sin oo-līng niá tsi̍t-ki ,
Peh siânn-mn̂g tah kò-sī ,
Kò-sī tah-liáu tsīn uân-pī .
府城 內 五條街 ,
五大姓 ,
看見 告示 姦 合 鄙 。
就 罵 :
「
周 維新 臭 小弟 !
孔 道臺 做官 貪 財利 。
二人 商量 一 計智 ,
要來 剝削 百姓錢 !
」
Hú-siânn lāi Gōo-tiâu-ke ,
Gōo-tuā-sìnn ,
Khuànn-kìnn kò-sī kàn kah phi̍h .
To̍h mā :
“
Tsiu Uî-sin tshàu sió-tī !
Khóng Tō-tâi tsuè-kuann tham tsâi-lī .
Nn̄g-lâng siong-liông tsi̍t kè-tì ,
Beh-lâi pak-siah peh-sìnn-tsînn !
”
五條街 會來 會去 無為實 ,
毒玍 罷市 二三 日 。
總理 大老 有 主意 ,
著 眾 百姓 ,
鬧動 三家行 石慶裏 。
Gōo-tiâu-ke huē-lâi huē-khì bô-uî-si̍t ,
Tu̍h-lān pā-tshī nn̄g-sann ji̍t .
Tsóng-lí tāi-ló ū tsú-ì ,
Tshuā-tio̍h tsiòng peh-sìnn ,
Nāu-tāng sann-kau-hâng Tsio̍h-khìng-lí .
石慶裏 的 頭家 聽一見 ,
就 問 :
「
百姓 鬧采采 ,
鬧 我 這 三家行 啥 代誌 ?
」
Tsio̍h-khìng-lí ê thâu-ke thiann-tsi̍t-kìnn ,
To̍h mn̄g :
“
Peh-sìnn Nāu-tshai-tshai ,
Nāu guá tse sann-kau-hâng siánn tāi-tsì ?
”
總理 老大 說 因依 :
「
說 給 三家行 頭家 得 知機 ,
就 恨 周 維新 這個 臭 小弟 ,
孔 道臺 做官 貪 財利 !
二人 商量 一 計智 ,
要來 剝削 百姓 錢 !
」
Tsóng-lí lāu-tuā sueh in-i :
“
Sueh hōo sann-kau-hâng thâu-ke tit tsai-ki ,
To̍h hūn Tsiu Uî-sin tsit-ê tshàu sió-tī ,
Khóng tō-tâi tsuè-kuann tham tsâi-lī ,
Nn̄g-lâng siong-liông tsi̍t kè-tì ,
Beh-lâi pak-siah peh-sìnn tsînn !
”
頭家 聽見 氣沖天 ,
就 罵 :
「
周 維新 無 道理 !
恁 今 二人 想了 一 計智 ,
剝削 百姓人 的 錢 。
好 !
將 這 周 維新 活活 扐來 打 半死 。
有事三家行替恁來擔抵 。
」
Thâu-ke thiann-kìnn khì-tshiong-thinn ,
to̍h mā :
“
Tsiu Uî-sin bô tō-lí !
Lín tann nn̄g-lâng siūnn-liáu tsi̍t kè-tì ,
Pak-siah peh-sìnn-lâng ê tsînn .
Hó !
Tsiong tse Tsiu Uî-sin ua̍h-ua̍h lia̍h-lâi phah puànn-sí ,
Ūsūsann-kau-hângthuèlínlâitam-tí .
”
眾 百姓 聽著 極呆吥 ,
褲腳 攏 離離 ,
長短 刀 連揷 二三 支 ,
頭鬃螺 結得 硬緊緊 。
緊緊 行 緊緊 去 :
走到 大西門 媽祖樓 來為止 。
Tsiòng peh-sìnn thiann-tio̍h ki̍k-pháinn-phí ,
Khòo-kha láng lī-lī ,
Tn̂g-té to liân-tshah nn̄g-sann ki ,
Thâu-tsang-lê kat-tit ngī-ân-ân .
Kín-kín kiânn kín-kín khì :
Kiânn-kàu Tuā-se-mn̂g Má-tsóo-lâu lâi-uî-tsí .
周 維新 不 知機 ,
籬笆門 開 到 離離離 。
眾 百姓 會齊 跳入去 ,
周 維新 注得 未該 死 ,
加老哉 !
百姓 不捌 伊 ,
被 伊 逃 身 離 ,
逃去 豐振源 安身已 。
Tsiu Uî-sin m̄ tsai-ki ,
Lî-pa-mn̂g khui kah lī-lī-lī .
Tsiòng peh-sìnn huē-tsê thiàu--ji̍p-khì .
Tsiu Uî-sin tsù-tit buē-kai sí ,
Ka-ló-tsài !
Peh-sìnn m̄-bat i ,
Hōo i tô sin lī ,
Tô-khì Hong-tsín-guân an-sin-kí .
百姓 上 厝頂 ,
撤 厝瓦 。
落 下腳 ,
撟 階簷 ,
提 店窓 ,
撤 門扇 。
粗 傢夥 ,
幼 傢夥 搶了 多 完備 。
伊 某 屎桶 洗 清氣 ,
煞 提去 。
Peh-sìnn tsiūnn tshù-tíng ,
thiah tshù-hiā ,
Lo̍h ē-kha ,
kiāu gîm-tsînn ,
The̍h tiàm-thang ,
thiah mn̂g-sìnn .
Tshoo ke-hué ,
iù ke-hué tshiúnn-liáu to uân-pī .
In bóo sái-tháng sé tshing-khì ,
suah the̍h-khì .
周 維新 刣 無著 ,
百姓 氣得 搖頭 合 擺耳 。
這 事 破了離 。
Tsiu Uî-sin thâi bô-tio̍h ,
Peh-sìnn khì-tit iô-thâu kah hàinn-hīnn .
Tsit sū phuà-liáu-lī ,
孔 道臺 便 知機 ,
心肝內 假 無意 ,
要去 鹿港 街 福開舍 慶昌 寶號 算賬 要 討錢 。
Khóng Tō-tâi piān tsai-ki ,
Sim-kuann-lāi ké bô-ì ,
Beh-khì Lo̍k-káng ke Hok-khai-sià Khìng-tshiong pó-hōo sǹg-siàu beh thó-tsînn .
遇著 林 鎮臺 北巡 猶未去 。
就 請 林 鎮臺 近前 來 ,
相 參詳 ,
相 參議 :
「
啟稟 林 鎮臺 你 知機 ,
我 今 替 你 北巡 要 來去 ,
未知 林 鎮臺 啥 主意 ?
」
Tn̄g-tio̍h Lîm Tìn-tâi pak-sûn iáu-buē-khì .
To̍h tshiánn Lîm Tìn-tâi kīn-tsîng lâi ,
Sio tsham-siông ,
sio tsham-gī :
“
Khé-pín Lîm Tìn-tâi lí tsai-ki ,
guá tann thè lí pak-sûn beh lâi-khì ,
Buē-tsai Lîm Tìn-tâi siánn tsú-ì ?
”
林 鎮臺 聽見 笑微微 :
「
我 北巡 ,
委 你 去 。
」
孔 道臺 聽著 心 歡喜 ,
就 叫 :
「
金總 !
吩咐 你 ,
民壯 替 我 加倩 三十二 ,
隨 我 上 頂縣 ,
好 來去 。
」
Lîm Tìn-tâi thiann-kìnn tshiò-bi-bi :
“
Guá pak-sûn ,
uí lí khì .
”
Khóng Tō-tâi thiann-tio̍h sim huann-hí ,
To̍h kiò :
“
Kim-tsóng !
Huan-hù lí ,
bîn-tsòng thè guá ke-tshiànn sann-tsa̍p-jī ,
Suî guá tsiūnn tíng-kuān ,
hó lâi-khì .
”
辛酉 年 ,
二 月 十一 早起 天分明 。
地炮 響來 二三 聲 ,
正是 道臺 點兵 要 起行 。
一日 過了 一日 天 ,
來到 諸羅 延遲 不敢 來提起 。
Sin-iú nî ,
Jī gue̍h tsa̍p-it tsái-khí thinn-hun-bîng .
Tē-phàu hiáng-lâi nn̄g-sann siann ,
Tsiànn-sī Tō-tâi tiám-ping beh khí-kiânn .
Tsi̍t-ji̍t kuè-liáu tsi̍t-ji̍t thinn ,
Lâi-kàu Tsu-lô iân-tî m̄-kánn lâi-the̍h-khí .
跳起來 ,
一下 見 ,
鹿港市 百姓 鬧熾熾 ,
喝搶 鹿港市 ,
百姓 嚷挨挨 ,
喝搶 鹿港街 。
Thiàu-khí-lâi ,
tsi̍t-ē kìnn ,
Lo̍k-káng-tshī peh-sìnn Nāu-tshi̍h-tshi̍h ,
Huah-tshiúnn Lo̍k-káng-tshī ,
Peh-sìnn jiáng-e-e ,
Huah-tshiúnn Lo̍k-káng-ke .
孔 道臺 看 一見 ,
十分 心 驚疑 ,
不知 因為 啥 代誌 ?
就 召 土城 理蕃大老 來 參詳 ,
來 參議 。
Khóng Tō-tâi khuànn tsi̍t-kìnn ,
Tsa̍p-hun sim kiann-gî ,
M̄-tsai in-uī siánn tāi-tsì ?
To̍h tiàu Thôo-siânn Lí-huan-tāi-ló Lâi tsham-siông ,
lâi tsham-gī .
理蕃大老 來到 此 ,
雙腳 站齊 跪 完備 :
「
道臺 召 我 啥 代誌 ?
」
Lí-huan-tāi-ló lâi-kàu tsí ,
Siang-kha khiā-tsê kuī uân-pī :
“
Tō-tâi tiàu guá siánn tāi-tsì ?
”
孔 道臺 就 問起 :
「
理蕃大老 我 問 你 ,
我 看 恁 鹿港市 百姓 鬧熾熾 ,
因為 啥 代誌 ?
從頭 實說 我 知機 。
」
Khuán tō-tâi to̍h mn̄g-khí :
“
Lí-huan-tāi-ló guá mn̄g lí ,
Guá khuànn lín Lo̍k-káng-tshī peh-sìnn Nāu-tshi̍h-tshi̍h ,
In-uī siánn tāi-tsì ?
Tsn̂g-thâu si̍t-sueh guá tsai-ki .
”
理蕃大老 就 應 伊 :
「
啟稟 道臺 你 知機 ,
為 此 同治君 坐天 要 狼狽 ,
頂縣 眾 百姓 格空 要 反 招 那 天地會 。
你 知 大會 的 招起 ?
Lí-huan-tāi-ló to̍h ìn i :
“
Khé-pín Tō-tâi lí tsai-ki ,
Uī tshú Tông-tī-kun tsē-thian ài liông-puē ,
Tíng-kuān tsiòng peh-sìnn kik-khang beh huán tsio he Thian-tē-huē .
Lí tsai tuā-huē ê tsio-khí ?
四張犁 ,
水西莊 ,
王田 ,
大肚 ,
犁頭店 ,
猫霧沙 ,
彰化 連 海口 十二 班 :
會會 有 十一 班 ,
會來 會去 攏總 是 :
大會 招來 小 百千 ,
要 扶 大哥 戴 萬生 。
孔 道臺 聽 一見 ,
十分 心 驚疑 !
Sì-tiunn-lê ,
Tsuí-se-tsng ,
Ông-tshân ,
Tuā-tōo ,
Lê-thâu-tiàm ,
Bâ-bú-sah ,
Tsiong-huà liân hái-kháu tsa̍p-jī pan :
Huē-huē ū tsa̍p-it pan ,
Huē-lâi huē-khì lóng-tsóng sī :
Tuā-huē tsio-lâi sió pah-tshing ,
Beh hû tuā-ko Tè Bān-sing .
Khóng Tō-tâi thiann tsi̍t-kìnn ,
Tsa̍p-hun sim kiann-gî !
隔轉冥 ,
翻轉日 ,
二 月 十六 早起 天分明 。
銃聲 響來 二三 聲 ,
就是 道臺 點兵 要 去 彰化城 。
Keh-tńg-mî ,
huan-tńg-ji̍t ,
Jī gue̍h tsa̍p-la̍k tsái-khí thinn-hun-bîng ,
Tshìng-siann hiáng-lâi nn̄g-sann siann ,
To̍h-sī Tō-tâi tiám-ping beh khì Tsiong-huà-siânn .
彰化 文武 官員 得 知機 ,
出了 西門外 迎接 伊 。
你 知 彰化 文武 官員 有 ___lua7- 多 少___ ?
Tsiong-huà bûn-bú kuann-guân tit tsai-ki ,
Tshut-liáu Sai-mn̂g-guā gîng-tsiap i .
Lí tsai Tsiong-huà bûn-bú kuann-guân ū luā- tsuē ?
數起來 有 五個 :
雷 本縣 ,
馬 本縣 ,
秋 大老 ,
夏 協臺 ,
高 少爺 。
五 人 接 伊 入城去 。
通 批 內外 委 巡城 。
白石頂 無處 可 提起 。
Sǹg--khí-lâi ū gōo-ê :
Luî Pún-kuān ,
Má Pún-kuan ,
Tshiu tāi-ló ,
Hā Hia̍p-tâi ,
Ko Siàu-iâ .
Guā lâng tsiap i ji̍p-siânn-khì .
Thong phue lāi-guā uí sûn-siânn .
Pe̍h-tsio̍h-tíng bô-tè thang the̍h-khí .
孔 道臺 入城 未幾時 ,
升堂 坐落去 。
孔 道臺 就 講起 :
「
為 此 戴 萬生 這個 臭 小弟 ,
招 那 天地會 ,
就是 謀反 的 代誌 。
兩邊 文武 滿滿是 ,
誰人 敢 辦 伊 ?
取 伊 首級 來到 此 ,
行文 再 賞 頂戴 來 厚 伊 。
」
Khóng Tō-tâi ji̍p-siânn buē-kuí-sî ,
Sing-tn̂g tsē-lo̍h-khì .
Khóng Tō-tâi to̍h kóng-khí :
“
Uī tsí Tè Bān-sing tsit-ê tshàu sió-tī ,
Tsio he Thian-tē-huē ,
To̍h-sī bôo-huán ê tāi-tsì .
Nn̄g-pîng bûn-bú muá-muá-sī ,
Siánn-lâng kánn pān i ?
Tshú i siú-kip lâi-kàu tsí ,
Hîng-bûn tsài siúnn tíng-tài lâi hōo i .
”
夏 協臺 聽一見 ,
較 緊 跪落去 :
「
啟稟 道臺 你 知機 ,
這事 看不破 ,
不可 去 辨 伊 。
Hā Hia̍p-tâi thiann-tsi̍t-kìnn ,
Khah kín kuī-lo̍h-khì :
“
Khé-pín Tō-tâi lí tsai-ki ,
Tsit-sū khuànn-m̄-phuà ,
M̄-thang khì pān i .
不如 寫 批 去 厚 戴 萬生 得 知機 ,
叫 伊 大會 莫 講起 ,
會莊 行路 較 誠意 :
再 召 戴 萬生 來 彰化 ,
做了 果公 未 延遲 。
」
Put-jû siá phue khì hōo Tè Bān-sing tit tsai-ki ,
Kiò i tuā-huē mài kóng-khí ,
Huē-tsng kiânn-lōo khah sîng-ì :
Koh tiàu Tè Bān-sing lâi Tsiong-huà ,
Tsuè-liáu Kó-kong buē iân-tî .
”
秋 大老 聽著 極 呆呸 ,
雙腳 站齊 跪 完備 :
「
啟稟 道臺 你 知機 ,
彼 常時 ,
怣虎晟 合 林 有理 ,
前後厝 ,
站置拼 ,
我 都 敢 辦 伊 ,
為 此 戴 萬生 小姓 只 家己 ,
況 兼 白旗 置 驚 伊 ,
此人 不敢 去 辦 伊 ,
委 咱 做官 是 卜呢 ?
」
Tshiu Tāi-ló thiann-tio̍h ki̍k pháinn-phí ,
Siang-kha khiā-tsê kuī uân-pī :
“
Khé-pín Tō-tâi lí tsai-ki ,
Hit tong-sî ,
Gōng-hóo-sîng kah Lîm Iú-lí ,
Tsîng-āu-tshù ,
tiàm-tì-piànn ,
guá to kánn pān i ,
Uī tsí Tè Bān-sing sió-sìnn tsí ka-kī ,
Hóng kiam pe̍h-kî tì kiann i ,
Tsí-lâng m̄-kánn khì pān i ,
Uí lán tsuè-kuann sī beh--nî ?
”
孔 道臺 聽著 笑微微 ,
烏令 出 一支 ,
交代 秋 大老 ,
夏 協臺 二 人 親 名字 …
「
這事 委 恁 辨 ,
若是 取了 戴 萬生 的 首級 來到 此 ,
給 恁 行文 賞 頂戴 來 厚 你 。
」
Khóng Tō-tâi thiann-tio̍h tshiò-bi-bi ,
Oo-līng tshut tsi̍t-ki ,
Kau-tāi Tshiu Tāi-ló ,
Hā Hia̍p-tâi nn̄g lâng tshin miâ-jī :
“
Tsit-sū uí lín pān ,
Nā-sī tshú-liáu Tè Bān-sing ê siú-kip lâi-kàu tsí ,
Kā lín hîng-bûn siúnn tíng-tài lâi hōo lí .
”
秋 大老 ,
夏 協臺 ,
烏令 領 一支 ,
出了 彰化 縣衙口 ,
來到 魁星樓 。
本農 百姓 就 懺語 :
「
雷 鳴 秋 會 止 ,
秋 鳴 漓 淋漓 ,
三 月 十八 破 大墩 ,
大小 官員 會 攏 死 。
」
Tshiu Tāi-ló ,
Hā Hia̍p-tâi ,
Oo-līng niá tsi̍t-ki ,
Tshut-liáu Tsiong-huà kuān-gê-kháu ,
Lâi-kàu Khue-tshinn-lâu .
Pún-lông peh-sìnn to̍h tshàm-gí :
“
Luî tân tshiu ē tsí ,
Tshiu bîng luī lîm-lî ,
Sann gue̍h tsa̍p-pueh phuà Tuā-tun ,
Tuā-sió kuann-guân ē lóng sí .
”
孔 道臺 聽一見 ,
心 驚疑 ,
就 召 四塊厝 怣虎晟 ,
「
吩咐 你 ,
民壯 給 我 加 倩 四百 名 ,
保了 秋 大老 ,
夏 協臺 ,
二 人 到 大墩 總 未遲 。
」
Khóng Tō-tâi thiann-tsi̍t-kìnn ,
sim kiann-gî ,
To̍h tiàu Sì-tè-tshù Gōng-hóo-sîng ,
“
Huan-hù lí ,
Bîn-tsòng kā guà ke tshiànn sì-pah miâ ,
Pó-liáu Tshiu Tāi-ló ,
Hā Hia̍p-tâi ,
Nn̄g lâng kàu Tuā-tun tsóng buē-tî .
”
怣虎晟 民壯 倩 完備 ,
保了 秋 大老 大墩 去 。
紅旗 聞 知機 ,
將 過 大墩 圍 到 彌彌彌 。
Gōng-hóo-sîng bîn-tsòng tshiànn uân-pī ,
Pó-liáu Tshiu Tāi-ló Tuā-tun khì .
Âng-kî bûn tsai-ki ,
Tsiong kò Tuā-tun uî kah mî-mî-mî .
挑夫 挑___ 擔tann-tann3 扐到 割 耳 鼻 ,
刈 到 大舞空 :
二林 管府 拿著 刈 頭鬃 。
有的 刣 無 死 ,
放 伊 歸去 府城 合 嘉義 。
Tann-hu tann-tànn lia̍h-tio̍h kuah hīnn phīnn ,
Kuah kah tuā-bú-khang ,
Jī-lîm kuán-hú lia̍h-tio̍h kuah thâu-tsang .
Ū--ê thâi bô sí ,
Pàng i tńg-khì Hú-siânn kah Ka-gī .
田頭仔 李仔松 上陣 上驚 死 :
保了 夏 協臺 去卜 阿罩霧 安身已 :
連累 協臺 一條 生命 自盡死 。
怣虎晟 看見 不是 勢 ,
就 此 四百 名 抽返去 ,
逆生 豎 紅旗 。
Tshân-thâu-á Lí-á-siông tsiūnn-tīn siōng-kiann sí ,
Pó-liáu Hā Hia̍p-tâi khì-beh A-tah-bū an-sin-kí :
Liân-luī Hia̍p-tâi tsi̍t-tiâu sìn-miā tsū-tsīn-sí .
Gông-góo-sîng khuànn-kìnn m̄-sī sì ,
Tsiu tshú sì-pah miâ thiu-tńg-khì ,
Gi̍k-sinn khiā Âng-kî .
你 知 大墩 焉怎 敗 ?
正是 猫仔旺 內壯勇 ,
內裏 叛出來 ,
才 會 此 大 敗 。
Lí tsai Tuā-tun án-tsuánn pāi ?
Tsiànn-sī Bâ-á-ōng lāi-tsòng-ióng ,
Lāi-lí puān-tshut-lâi ,
Tsiah ē tsiah tuā pāi .
秋 大老 死了 未幾時 ,
天頂 落了 二滴仔 邋遢 雨 ,
百姓 經體 是 置 流 目屎 。
「
天地 」
乘勢 遍地 起 ,
頂 合 下 ,
合共 廿一 起 。
Tshiu Tāi-ló sí-liáu buē-kuí-sî ,
Thinn-tíng lo̍h-liáu nn̄g-ti̍h-á lap-sap hōo ,
Peh-sìnn king-thé sī tì lâu ba̍k-sái .
“
Thian-tē ”
thàn-sè piàn-tē khí ,
Tíng kap ē ,
ha̍p-kiōng jia̍p-it khí .
戴 萬生 馬舍公 外 看一見 ,
「
這 就 巧 !
這 就 奇 !
我 也 無 通批 ,
頂下 縣 四散 攏總 是 紅旗 。
該是 我 戴 潮春 的 天年 !
」
Tè Bān-sing Bá-sià-kong guā khuànn-tsi̍t-kìnn ,
“
Tse to̍h khá !
Tse to̍h kî !
Guá iā bô thong-phue ,
Tíng-ē kuān sí-kuè lóng-tsóng sī Âng-kî .
Kai-sī guá Tè Tiâu-tshun ê thinn-nî !
”
怣虎晟 大哥 跳勃勃 ,
大肚 加投 大哥 趙 憨 ,
陳仔物 ,
──- 陳仔物 頂 有 詼 ,
北勢湳 ,
萬斗六 ,
番仔田 ,
洪 上流 ,
洪 狗母 ,
洪老番 ,
洪仔讚 ,
洪仔花 。
Gông-hóo-sîng tuā-ko thiàu-pu̍t-pu̍t ,
Tuā-tōo Ka-tâu tuā-ko Tiō Gōng ,
Tân-á-bu̍t ,
- Tân-á-bu̍t tíng ū khue ,
Pak-sì-làm ,
Bān-táu-la̍k ,
Huan-á-tshân ,
Âng Siōng-liû ,
Âng Káu-bó ,
ÂngLāu-huan ,
Âng-á-tsàn ,
Âng-á-hue .
洪家 大哥 上 格空 ,
扶出 小埔心 姓 陳 大哥 啞口弄 。
啞口弄 做 大哥 ,
連海人 喊 罪過 。
Âng-ka tuā-ko siōng kik-khang ,
Hû-tshut Sió-poo-sim sìnn Tân tuā-ko É-káu-lāng .
Ē-káu-lāng tsuè tuā-ko ,
Liân-hái-lâng huah tsuē-kuà .
戴 萬生 三 月 十九 點 兵 攻 彰化 。
要 攻 彰化城 ,
大哥 人 頂 多 ,
數起來 有 十個 :
Tè Bān-sing sann gue̍h tsa̍p-káu tiám ping kong Tsiong-huà .
Beh kong Tsiong-huà-siânn ,
Tuā-ko lâng tíng tsē ,
Sǹg--khí-lâi ū tsa̍p-ê :
戴 瑞華 ,
大箍英 ,
羅 文 ,
羅 乞食 ,
甘 過 ,
猫仔義 ,
高 福生 ,
林順治 ,
謝 文杞 ,
一隻 賴 老鼠 。
十個 大哥 要 攻 彰化 一 城池 。
Tè Suī-huâ ,
Tuā-khoo-ing ,
Lô Bûn ,
Lô Khit-tsia̍h ,
Kam Kò ,
Bâ-á-gī ,
Ko Hok-sing ,
Lîm-Sūn-tī ,
Siā Bûn-kí ,
Tsi̍t-tsiah Luā Niáu-tshí .
Tsa̍p-ê tuā-ko beh kong Tsiong-huà tsi̍t siânn-tî ,
要 攻 置 煩惱 ,
城內 王仔萬 會香 講好好 。
人馬 緊 行 緊 大堆 ,
彰化 東門城 ,
免攻 家己 開 。
Beh kong tì huân-ló ,
Siânn-lāi Ông-á-bān huē-hiunn kóng-hó-hó ,
Jîn-má kín kiânn Kín tuā-tui ,
Tsiong-huà Tang-mn̂g-siânn ,
Bián-kong ka-kī khui .
戴 萬生 入城 ,
要 刣 管府 合 民壯 。
百姓 荷老 好 。
大哥 出令 要 拿 金總 ,
馬 大老 。
Tè Bān-sing ji̍p-siânn ,
Beh thâi kuán-hú kah bîn-tsòng .
Peh-sìnn o-ló hó .
Tuā-ko tshut-līng beh lia̍h Kim-tsóng ,
Má Tāi-ló .
少年人 上 格空 ,
拿到 金總 刈 頭鬃 。
刈了 多 完備 ,
百姓 溜出 彰化 這 城池 。
Siàu-liân-lâng siōng kik-khang ,
Lia̍h-tio̍h Kim-tsóng kuah thâu-tsang .
Kuah-liáu to uân-pī ,
Peh-sìnn tô-tshut Tsiong-huà tsit siânn-tî .
大哥 腳手 頂 利害 ,
鎮 南門 烏窰仔 大哥 是 邱 在 ,
邱 在 鎮守 南門 兇兇兇 ,
鎮守 北街 王仔萬 ,
南街 戴 振龍 。
Tuā-ko kha-tshiú tíng lī-hāi ,
Tìn Lâm-mn̂g Oo-iô-á tuā-ko sī Khu Tsāi ,
Khu Tsāi tìn-siú Lâm-mn̂g hiông-hiông-hiông ,
Tìn-siú Pak-ke Ông-á-bān ,
Lâm-ke Tè Tsìn-liông .
何 文顯 ,
陳 大怣 ,
葉 虎鞭 ,
戴 老見 ,
鄭 春爺 ,
鄭 玉麟 ,
黃 知見 ,
眾 大哥 會齊 要 攻 山 。
Hô Bûn-hián ,
Tân Tuā-gōng ,
Ia̍p Hóo-pian ,
Tè Lāu-kiàn ,
Tīnn Tshun-iâ ,
Tīnn Gio̍k-lîn ,
N̂g Ti-kiàn ,
Tsiòng tuā-ko huē-tsê beh kong suann .
犁頭店 大哥 是 劉 安 ,
劉 安 跛腳 上 古博 ,
下橋仔 大箍朝 ,
烏銃頭 大哥 林 賊仔谷 ,
王城 大哥 楊 目丁 ,
吳 文鳳 ,
觸口山 吳 草鵠 ,
塗牛 大哥 劉仔祿 。
Lê-thâu-tiàm tuā-ko sī Lâu An ,
Lâu An pái-kha siōng kóo-phok ,
Ē-kiô-á Tuā-khoo-tiâu ,
Oo-tshìng-thâu tuā-ko Lîm Tsha̍t-á-kok ,
Ông-siânn tuā-ko Iûnn Ba̍k-ting ,
Gôo Bûn-hōng ,
Tak-kháu-suann Gôo Tsháu-kok ,
Thôo-gû tuā-ko Lâu-á-lo̍k ,
劉家 大哥 真正 興 ,
扶出 小半天 筍仔林 大哥 劉 森根 。
劉家 大哥 有 主意 ,
扶出 林 谷 ,
林 雞冠 ,
林 棋盤 ,
棋盤 上 弱貨 ,
連叛 二三nnng7-sann 回 。
Lâu-ka tuā-ko tsin-tsiànn hìng ,
Hû-tshut Sió-puànn-thinn Sún-á-nâ tuā-ko Lâu Som-kin .
Lâu-ka tuā-ko ū tsú-ì ,
Hû-tshut Lîm Kok ,
Lîm Ke-kuàn ,
Lîm Kî-puânn ,
Kî-puânn siōng lám-huè ,
liân-puān nnn̄g-sann huê .
林仔草 ,
林仔義 ,
張仔乖 ,
張仔兔 ,
陳 墳 ,
客婆嫂 ,
會香 是 嘉義 。
會到 刣狗坑 ,
林 丁戶 ,
林 瑞林 ,
林 嵌 ,
林仔攬 ,
林仔用 ,
林仔忠 ,
嚴 辦 ─
─
___. 嚴 辦 數來 大花虎 ─
─
啞口弄 出陣 好 戰皷 。
江 高明 出陣 給 人 當西虜 。
洪仔花 出陣 都是 好 伊某 。
Lîm-á-tsháu ,
Lîm-á-gī ,
Tiunn-á-kuai ,
Tiunn-á-thòo ,
Tân Phûn ,
Kheh-pô-só ,
Huē-hiunn sī Ka-gī .
Huē-kàu Thâi-káu-khinn ,
Lîm Ting-hōo ,
Lîm Suī-nâ ,
Lîm Khàm ,
Lîm-á-lám ,
Lîm-á-iōng ,
Lîm-á-tiong ,
Giâm Pān --
--
. Giâm Pān sǹg-lâi tuā-hue-hóo --
--
É-káu-lāng tshut-tīn hónn tsiàn-kóo .
Kang Ko-bîng tshut-tīn hōo lâng tng-se-lóo .
Âng-á-hue tshut-tīn to-sī hó i-bóo .
大哥 要 出名 ,
數起來 六隻 的 豬哥 ,
二隻 的 豬母 ,
一隻 的 烏龜 :
楊 豬哥 ,
張 豬哥 ,
黃 豬哥 ,
賴 豬哥 ,
簡 豬哥 ,
羅 豬哥 ,
嚴 豬母 ,
鄭 豬母 ,
一隻 賴 烏龜 。
Tuā-Ko beh tshut-miâ ,
Sǹg--khí-lâi la̍k-tsiah ê ti-ko ,
Nn̄g-tsiah ê ti-bó ,
Tsi̍t-tsiah ê oo-ku :
Iûnn Ti-ko ,
Tiunn Ti-ko ,
N̂g Ti-ko ,
Luā Ti-ko ,
Kán Ti-ko ,
Lô Ti-ko ,
Giâm Ti-ko ,
Tīnn Ti-ko ,
Tsi̍t-tsiah Luā oo-ku .
會齊 困 山城 。
四 城門 困落去 ,
竝 無 糧草 好 入去 ,
散凶人 餓 到 吱吱呌 。
Huē-tsê khùn suann-siânn .
Sì siânn-mn̂g khùn-lo̍h-khì ,
Pīng bô niû-tsháu hó ji̍p-khì ,
Sàn-hiong-lâng gōo kah ki-ki-kiò .
五個 大哥 巡城 是 女將 :
大腳甚 ,
臭頭招 ,
女嬌娘 ,
北社尾 王 大媽 ,
黃 大媽 ,
老人 老篤篤 ,
到底 做事 不 順便 。
Gōo-ê tuā-ko sûn-siânn sī lú-tsiòng :
Tuā-kha-sīm ,
Tshàu-thâu-tsiau ,
Lú-kiau-niû ,
Pak-siā-bué Ông Tuā-má ,
N̂g Tuā-má ,
Lāu-lâng lāu-khok-khok ,
Tàu-té tsuè-sū put sūn-piān .
要 攻西門街大哥是 嚴 辦 ─
─
嚴辦鎮守西門頂 有詼 ,
鎮守 東門 陳 竹林 ,
陳 竹城 ,
鄭 宗虎 ,
大哥 洪仔花 ─
─
洪仔花 鎮守 東門 上蓋 久 。
Beh kongSai-mn̂g-ketuā-kosī Giām Pān --
--
GiâmPāntìn-siúSai-mn̂gtíng ū-khue ,
Tìn-siú Tang-mn̂g Tân Tik-nâ ,
Tân Tik-siânn ,
Tīnn Tsong-hóo ,
tuā-ko Âng-á-hue --
--
Âng-á-hue tìn-siú Tang-mn̂g siōng-kài kú .
鎮守 南門 角仔寮 徐 和尚 ,
黃 和尚 ,
賴 大條 ,
呂仔主 ,
大哥 呂仔主 格空 拆 王府 。
拆了 上蓋 會 ,
Tìn-siú Lâm-mn̂g Kak-á-liâu Tshî Huê-siūnn ,
N̂g Huê-siūnn ,
Luā Tuā-tiâu ,
Lū-á-tsú ,
Tuā-ko Lú-á-tsú kik-khang thiah ông-hú .
Thiah-liáu siōng-kài ē ,
鎮守 北門 大哥 何 地 。
數起來 :
打猫姓何 大哥 更較 多 數, Sng3-- 起來 十三個 :
何 竹聰 ,
何仔守 ,
何 萬 ,
何仔每 ,
何 竹林 ,
何 萬枝 ,
何 連城 ,
何 阿開 ,
怣皆 ,
吉羊 ,
何 忠厚 ,
何 錢鼠 ,
何 乞食 。
十三個 有 主意 ,
鎮守 一 城池 。
Tìn-siú Pak-mn̂g tuā-ko Hô Tē .
Sǹg--khí-lâi :
Tánn-niausìnnGô tuā-ko koh-khah tsuē , Sǹg-- khí-lâi tsa̍p-sann-ê :
Hô Tik-tshong ,
Hô-á-siú ,
Hô Bān ,
Hô-á-muí ,
Hô Tik-nâ ,
Hô Bān-ki ,
Hô Liân-siânn ,
Hô A-khai ,
Guān-kai ,
Kiat-iûnn ,
Hô Tiong-hōo ,
Hô Tsînn-tshú ,
Hô Khit-tsia̍h .
Tsa̍p-sann-ê ū tsú-ì ,
Tìn-siú tsi̍t siânn-tî .
頂縣 報仔 連連去 ,
入 府內 討 救兵 ,
稟到 :
「
林 鎮臺 你 得 知 ,
我 為 鎮臺 透冥 來 。
破了 彰化 未幾時 ,
孔 道臺 走到 蕃薯寮 ,
吞 金 來 身死 。
未知 鎮臺 啥 主意 ?
」
Tíng-kuān pò-á liân-liân-khì ,
Ji̍p Hú-lāi thó kiù-ping ,
Pín-kàu :
“
Lîm Tìn-tâi lí tit tsai ,
Guá uī Tìn-tâi thàu-mî lâi .
Phuà-liáu Tsiong-huà buē-kuí-sî ,
Khóng Tō-tâi tsáu-kàu Han-tsî-liâu ,
Thun kim lâi sin-sí .
m̄-tsai Tìn-tâi siánn tsú-ì ?
”
林 鎮臺 聽著 氣沖天 ,
就 召 大小 官員 來 參詳 ,
來 參議 :
「
大家 點兵 北社 好 來去 !
」
Lîm Tìn-tâi thiann-tio̍h khì-tshiong-thinn ,
To̍h tiàu tuā-sió kuann-guân lâi tsham-siông ,
lâi tsham-gī :
“
Ta̍k-ke tiám-ping Pak-siā hó lâi-khì !
”
林 鎮臺 點出來 ,
人 上 多 ,
點 過 精 ,
謝 天星 ,
蔡 榮東 放 大銃 ,
中竹牕 九 營兵 ,
先鋒隊 林 應清 ,
黃 飛虎 ,
林 有財 二 人 點兵 好 照應 。
Lîm Tìn-tâi tiám-tshut-lâi ,
lâng siōng tsuē ,
tiám kuè tsing ,
Siā Thian-sing ,
Tshuà Îng-tong pàng tuā-tshìng ,
Tiong-tik-thang káu iânn-ping ,
Sian-hong-huī Lîm Íng-tshing ,
N̂g Hui-hóo ,
Lîm Iú-tsâi nn̄g lâng tiám-ping hó tsiàu-ìng .
大營 給 伊 呂仔主 ,
吳仔墻 來 佔去 。
盧 大鼻 ,
李 大舍 ,
紀 涼亭 ,
查某營 順東舍 ,
有 糧草 來 聽用 。
大炮舍 愛 功勞 做先 行 。
Tuā-iânn hōo i Lū-á-tsú ,
Gôo-á-tshiûnn lâi tsiàm-khì .
Lôo Tuā-phīnn ,
Lí Tuā-sià ,
Kì Liâng-tîng ,
Tsa-bóo-iânn Sūn-tong-sià ,
Ū niû-tsháu lâi thiann-iōng .
Tuā-phàu-sià ài kong-lô tsuè-sing kiânn .
林 鎮臺 人馬 行路 稀稀稀 ,
頭陣 到了 是 邦碑 。
林 鎮臺 傳令 著 紮營 ,
有的 夯 鋤頭 ,
有的 夯 鐝仔 ,
有的 負 布袋 ,
紮 卜 是 土營 。
Lîm Tìn-tâi jîn-má kiânn-lōo hi-hi-hi ,
Thâu-tìn kàu-liáu sī Pang-pi .
Lîm Tìn-tâi thuân-līng tio̍h tsat-iânn ,
Ū-ê giâ tî-thâu ,
Ū-ê giâ ku̍t-á .
Ū-ê phāinn pòo-tē ,
Tsat beh sī thôo-iânn .
紅旗 聞 知機 ,
將 這 土營 圍 到 彌彌彌 。
嚴 辦 、
啞口弄 、
戴 振龍 要 出名 ,
攻打 邦碑 大囤營 。
Âng-kî bûn tsai-ki ,
Tsiong tse thôo-iânn uî kah ba̍t-ba̍t-ba̍t .
Giām Pān ,
É-káu-lāng ,
Tè Tsìn-liông beh tshut-miâ ,
Kong-tánn Pang-pi tuā-thûn-iânn .
攻來 攻去 無 伊 份 。
大哥 陳 堂 ,
陳 玉春 ,
人馬 駐紮 白沙墩 。
大會 要 豎旗
Kong-lâi kong-khì bô i hūn .
Tuā-ko Tân Tông ,
Tân Gio̍k-tshun ,
Jîn-má tsù-tsat Pe̍h-sua-tun .
Tāi-huē beh khiā-kî
林 鎮臺 舉目 看一見 ,
看見 大會 豎 紅旗 ,
坐 在 中軍 帳內 暈暈 慓落去 ,
腳風 透腸 著病 攏總 起 。
Lîm Tìn-tâi gia̍h-ba̍k khuànn-tsi̍t-kìnn ,
Khuànn-kiànn tāi-huē khiā âng-kî ,
Tsē tsāi tiong-kun tiùnn-lāi hūn-hūn liàn--lo̍h-hì ,
Kha-hong thàu-tn̂g tio̍h-pīnn lóng-tsóng khí .
府城 大府 駕 糧草 ,
押到 大營口 ,
呂仔主 ,
吳仔墻 二 人 就 搶去 。
你 知 糧草 是 何物 ?
打開 籜籠 一下 看 ,
正是 :
公餅 ,
肉粽 ,
花心魚 。
Hú-siânn Tuā-hú kà niû-tsháu ,
Ah-kàu Tuā-iânn-kháu ,
Lū-á-tsú ,
Gôo-á-tshiûnn nn̄g lâng to̍h tshiúnn-khì .
Lí tsai niû-tsháu sī siánn-mi̍h ?
Phah-khui khah-láng tsi̍t-ē khuànn ,
Tsiànn-sī :
Kong-piánn ,
bah-tsàng ,
hue-sin-hî .
賊仔 食了 就 喝咻 ,
後壁寮 姓 廖 大哥 大肚秋 。
林 鎮臺 被 伊 一困 趕 ,
一困 去 ,
趕到 邦碑 大囤營 安身己 。
Tsha̍t-á tsia̍h-liáu to̍h huah-hiu ,
Āu-piah-liâu sìnn Liāu tuā-ko Tuā-tōo-tshiu .
Lîm Tìn-tâi hōo i tsi̍t-khùn kuánn ,
tsi̍t-khùn khì ,
Kuánn-kàu Pang-pi tuā-thûn-iânn an-sin-kí .
府城 管府 想 計智 ,
要卜 糧草 得著 ,
爬出城 ,
偷摘豆仔 蕃薯葉 ,
被 嚴 辦 腳手 扐無著 ,
走入 城 ,
驚 得 屎尿 流 到 滿 草蓆 。
Hú-siânn kuán-hú siūnn kè-tì ,
Ài-beh niû-tsháu buē-tit-tio̍h ,
Pê-tshutsiânn ,
thautiahtāu-á han-tsî-hio̍h ,
Hōo Giām Pān kha-tshiú lia̍h-bô-tio̍h ,
Tsáu-ji̍p siânn ,
kiann kah sái-jiō lâu kah muá tsháu-tshio̍h .
一日 攻到 一日 天 ,
攻到 四 月 初七 冥 ,
大水雨 落 淋漓 。
林 鎮臺 有 主意 ,
傳令 要 溜營 ,
溜營 四散 去 ,
有的 假 乞食 ,
有的 背 袈薦 。
Tsi̍t-ji̍t kong-kàu tsi̍t-ji̍t thinn ,
Kong-kàu sì gue̍h tshue-tshit mî ,
Tuā-tsuí-hōo lo̍h lîm-lî .
Lîm Tìn-tâi ū tsú-ì ,
Thuân-līng beh liu-iânn ,
Liu-iânn sì-suànn khì ,
Ū--ê ké khit-tsia̍h ,
Ū--ê phāinn ka-tsì .
林 鎮臺 走到 田洋 看見 一點 火 ,
一困 行 ,
一困 去 ,
走到 火鬥邊 跌一倒 ,
扐 水雞 林 阿義 聽著 腳步聲 ,
心肝內 就___ 著 ___tioh8- 驚 。
Lîm Tìn-tâi tsáu-kàu tshân-iûnn khuànn-kìnn tsi̍t-tiám hué ,
Tsi̍t-khùn kiânn ,
tsi̍t-khùn khì ,
Tsáu-kàu hué-táu-pinn pua̍t-tsi̍t-tó ,
Lia̍h tsuí-ke Lîm A-gī thiann-tio̍h kha-ōo-siann ,
Sim-kuann-lāi to̍h tio̍h- kiann .
林 鎮臺 開言 卽 講起 :
「
不免 扐 水鷄 朋友 你 掛意 ,
說起來 ,
林 向榮 是 我 親 名字 。
」
林仔義 念著 親人代 ,
盡 忠 合 盡 義 ,
火鬥 大膽 就 吹息 。
Lîm Tìn-tâi khai-giân tsiah kóng-khí :
“
m̄-bián lia̍h tsuí-ke pîng-iú lí khuà-ì ,
sueh-khí-lâi ,
Lîm Hiòng-îng sī guá tshin miâ-jī .
”
Lîm-á-gī liām-tio̍h tshin-lâng-tāi ,
Tsīn tiong kap tsīn gī .
Hué-táu tuā-tánn to̍h pûn-sit .
林 鎮臺 五十 塊 緊緊 掙 厚 伊 ,
「
緊緊 我 安身己 !
」
林 仔義 聽著 心 歡喜 ,
伊 去 鹽水港 安身己 。
Lîm Tìn-tâi gōo-tsa̍p khoo kín-kín tsinn hōo i ,
“
Kín-kín tshuā guá an-sin-kí !
”
Lîm A-gī thiann-tio̍h sim huann-hí ,
Tshuā i khì Kiâm-tsuí-káng an-sin-kí .
四 月 初八 早起 天分明 ,
眾 大哥 點兵 攻打 邦碑 大囤營 。
大小銃 打來 響 幾聲 ,
營內 並無 管府 置 著驚 。
Sì gue̍h tshue-pueh tsái-khí thinn-hun-bîng ,
Tsiòng tuā-ko tiám-ping kong-tánn Pang-pi tuā-thûn-iânn .
Tuā-sió-tshìng phah-lâi hiáng kuí-siann ,
Iânn-lāi pīng-bô kuán-hú ti̍h tio̍h-kiann .
好膽的 走去看 ,
營內 都 空空 ,
正是 林 鎮臺 溜營 無半人 。
有的 侵入去 ,
扛 大銃 ,
拆 布帆 。
Hó-tánn--ê tsáu-khì-khuànn ,
Iânn-lāi to khang-khang ,
Tsiànn-sī Lîm Tìn-tâi liu-iânn bô-puànn-lâng .
Ū--ê tshim-ji̍p-khì ,
Kng tuā-tshìng ,
thiah pòo-phâng .
搶了 都 完備 ,
大哥 會香 要 攻 是 嘉義 。
要 攻 嘉義城 ,
大哥 上蓋 多 ,
數起來 四十連七個 。
Tshiúnn-liáu to uân-pī ,
Tuā-ko huē-hiunn beh kong sī Ka-gī .
Beh kong Ka-gī-siânn ,
Tuā-ko siōng-kài tsuē ,
Sǹg--khí-lâi sì-tsa̍p-liân-tshit--ê .
要 攻 嘉義城 大哥 上蓋 興 ,
鱸鰻嬌 ,
鱸鰻丁 ,
鱸鰻 大哥 人 上 有 ,
蔡 龍 ,
蔡 網 ,
許 輦份 ,
陳 猫豬 ,
嚴仔魚 ,
蘇 界 ,
王 草湖 ,
蕭 金泉 ,
鐘仔幕 ,
遊 嵌 ,
葉仔包 ,
陳 璉寶 ,
陳 狗母 ,
陳 登順 ,
朱 登科 ,
賴 支山 ,
葉 超 ,
陳 明河 ,
張仔草 ,
陳 蕃薯 ,
郭 天生 ,
郭 友進 。
Beh kong Ka-gī-siânn tuā-ko siōng-kài hìng ,
Lôo-muâ-kiau ,
Lôo-muâ-ting ,
Lôo-muâ tuā-ko lâng siōng ū ,
Tshuà Liông ,
Tshuà Bóng ,
Khóo Lián-hun ,
Tân Bâ-ti ,
Giām-á-hî ,
Soo Kài ,
Ông Tsháu-ôo ,
Siau Kim-tsuânn ,
Tsing-á-bōo ,
Iû Kham ,
Ia̍p-á-pau ,
Tân Liân-pó ,
Tân Káu-bó ,
Tân Ting-sūn ,
Tsu Ting-kho ,
Luā Ki-suann ,
Ia̍p Tshiau ,
Tân Bîng-hô ,
Tiunn-á-tsháu ,
Tân Han-tsî ,
Kueh Thian-sing ,
Kueh Iú-tsìn .
豆菜井 大哥 陳 得勝 上蓋 好 ,
諸羅山 南門街 大哥 賴仔葉 ,
黃仔母 無 路用 ,
賴溪厝 賴 大頭 ,
蔡 四正 ,
這 二 人 數來 同 起居 。
Tāu-tshài-tsénn tuā-ko Tân Tik-sìng siōng-kài hó ,
Tsu-lô-san Lâm-mn̂g-ke tuā-ko Luā-á-hio̍h ,
N̂g-á-bó bô lōo-iōng ,
Luā-khe-tshù Luā Tuā-thâu ,
Tshuà Sì-tsiànn ,
Tsit nn̄g lâng sǹg--lâi tông khí-ki ,
諸羅山 北門街 大哥 雜透流 。
鹹魚成 ,
章 再生 ,
童乩英 ,
李仔智 ,
上尾口 新店尾 大哥 黃 猫狗 猫狗 有 主意 ,
Tsu-lô-san Pak-mn̂g-ke tuā-ko tsa̍p-thàu-lâu .
Kiâm-hî-sîng ,
Tsiong Tsài-sing ,
Tâng-ki-ing ,
Lí-á-tì ,
siōng-bué-kháu Sin-tiàm-bué tuā-ko N̂g Bâ-káu Bâ-káu ū tsú-ì ,
柳仔林 大哥 黃 萬居 。
黃 萬居 上 凸風 ,
扶出 竹仔腳 蕭 勇 ,
蕭 義 ,
蕭 赤 ,
蕭 富 ,
蕭 天風 。
蕭 天風 有 主意 ,
扶出 三 大姓 :
黃 ,
候 ,
陳 ,
候 宣爐 ,
候仔猛 ,
候 搭 ,
候 弄 。
四十七 人 攻 諸羅 有 跌打 。
Liú-á-nâ tuā-ko N̂g Bān-ki .
N̂g Bān-ki siōng phòng-hong ,
Hû-tshut Tik-á-kha Siau Ióng ,
Siau Gī ,
Siau Tshiah ,
Siau Hù ,
Siau Thian-hong .
Siau Thian-hong ū tsú-ì ,
Hû-tshut sann tuā-sìnn :
N̂g ,
Hâu ,
Tân ,
Hâu Suan-lôo ,
Hâu-á-bíng ,
Hâu Tah ,
Hâu lāng .
Sì-tsa̍p-tshit lâng kong Tsu-lô ū siak-phah .
戴 萬生 彰化城 點兵 攻 大甲 。
要 攻 大甲城 ,
大哥 上蓋 多 ,
多 罔 多 ,
無 路用 ,
Tè Bān-sing Tsiong-huà-siânn tiám-ping kong Tāi-kah .
Beh kong Tāi-kah-siânn ,
Tuā-ko siōng-kài tsuē ,
Tsuē bóng tsuē ,
bô lōo-iōng ,
放 置 大甲城內 ,
卜 造 鉛子袋 ,
林 龜想 ,
怣虎晟 攻 大甲 ,
怣虎城 頭陣 跌落 馬 ,
爬起來 頹頹頹 。
Khǹg tì Tāi-kah-siânn-lāi ,
Beh tsō iân-tsí-tē ,
Lîm Ku-sióng ,
Gōng-hóo-sîng kong Tāi-kah ,
Gōng-hóo-sîng thâu-tīn pua̍h-lo̍h bé ,
Peh-khí-lâi thē-thē-thē .
城樓頂 管府 格 怣話 :
「
我 這 大甲 石頭城 ,
不驚 四塊厝 大哥 林 怣晟 ,
數起來 三條巷 ,
只 驚 大埔心 姓 陳 大哥 啞口弄 。
」
Siânn-lâu-tíng kuán-hú kik gōng-uē :
“
Guán tse Tāi-kah tsio̍h-thâu-siânn ,
m̄-kiann Sì-tè-tshù tuā-ko Lîm Gōng-sîng ,
Sǹg--khí-lâi Sann-tiâu-hāng ,
Tsí kiann Tuā-poo-sim sìnn Tân tuā-ko É-káu-lāng .
”
啞口弄 攻 諸羅 上 艱苦 。
頂縣 戴 萬生 彰化 嗆飯 三 通鼓 。
戴 彩龍 攻 諸羅 嗆 大條 蕃薯脯 。
廖 陳金 出門 總是 花 查某 人 知 ,
腳手 出來講 下沙裏 大哥 陳仔訪 。
É-káu-lāng kong Tsu-lô siōng kan-khóo .
Tíng-kuan Tè Bān-sing Tsiong-huà tsia̍h-pn̄g sann thong-kóo .
Tè Tshái-liông kong Tsu-lô tsia̍h tuā-tiâu han-tsî-póo .
Liāu Tân-kim tshut-mn̂g tsóng-sī hue tsa-bóo lâng tsai ,
kha-tshiú tshut-lâi-kóng A-sa-lí tuā-ko Tân-á-hóng .
眾 大哥 大家 有 主意 ,
大眾要 攻 諸羅 一 城池 。
攻到五月十一冥地 大動 。
紅旗 夯超超 ,
少年家 勃勃投 ,
戰鼓 叮噹 喊 。
Tsiòng tuā-ko ta̍k-ke ū tsú-ì ,
Tāi-tsiòngbeh kong Tsu-lô tsi̍t siânn-tî .
Kong-kàugōogue̍htsa̍p-itmîtē tuā-tāng .
Âng-kî giâ-tshiau-tshiau ,
Siàu-liân-ke pu̍t-pu̍t-tâu ,
Tsiàn-óo ting-tang hán ,
人馬 一困 咻 ,
一困 去 ,
咻到 諸羅山 東門 來 為止 。
好 大膽 倒梯 移起去 。
城樓頂 官府 就 看見 ,
大小銃 打下 多 完備 。
Jîn-má tsi̍t-khùn hiu ,
tsi̍t-khùn khì ,
Hiu-kàu Tsu-lô-san Tang-mn̂g lâi uî-tsí .
Hó tuā-tánn tò-thui î-khí-khì ,
Siân-lâu-tíng kuann-hú to̍h khuànn-kìnn ,
Tuā-sió-tshìng phah-hā to uân-pī .
黃 豬哥 蓋 龜精 ,
喝 搶 西門街 ,
得著 錢 。
心肝 雜統統 ,
要 叛 不敢 講 ,
一手 人馬 點去依 布總 。
N̂g Ti-ko kài ku-tsinn ,
Huah tshiúnn Sai-mn̂g-ke ,
tit-tio̍h tsînn .
Sim-kuann tsa̍p-thóng-thóng ,
Beh puān m̄-kánn kóng ,
Tsi̍t-tshiú jîn-má tiám-khìi Pòo-tsóng .
黃 豬哥 ,
吳仔墻 蓋 玍神 ,
相招 叛 二林 。
叛了 都 完備 。
走出 南門外 合 那 嚴 辦 幹 生死 ,
一手 人馬 駐紮 柳仔林 安身己 。
N̂g Ti-ko ,
Gōo-á-tshiûnn kài lān-sîn ,
Sio-tsio puān Jī-lîm .
Puān-liáu to uân-pī .
Tsáu-tshut Lâm-mn̂g-guā kap he Giām Pān kàn senn-sí ,
Tsi̍t-tshiú jîn-má tsū-tsat Liú-á-nâ an-sin-kí .
二 人 有 主意 ,
走到 鹽水港 ,
向 林 鎮臺 領 白旗 ,
順勢 林 鎮臺 出來 救 城市 。
Nn̄g lâng ū tsú-ì ,
Tsáu-kàu Kiâm-tsuí-káng ,
Hiòng Lîm Tìn-tâi niá pe̍h-kî ,
Sūn-suà tshuā Lîm Tìn-tâi tshut-lâi kiù siânn-tshī .
一困 ,
一困 去 ,
到 南門 朱子祠 ,
遇著 紅旗 溜營 剛卽 離 。
黃仔房 ,
林仔義 二 人 不驚 死 ,
現此時 同日 置 做忌 。
Tsi̍t-khùn tshuā ,
tsi̍t-khùn khì ,
Tshuā-kàu Lâm-mn̂g Tsu-tsú-sî ,
Tn̄g-tio̍h Âng-kî liu-iânn tú-tsiah lî .
N̂g-á-pâng ,
Lîm-á-gī nn̄g lâng m̄-kiann sí ,
Hiān-tsú-sî kāng-ji̍t tì tsuè-kī .
林 鎮臺 紮 諸羅 ,
六 月 起 ,
紮到 八 月 止 。
廚房 上街 去 買菜 ,
聽著 街頭 巷尾 百姓 置 偷會 :
「
林 鎮臺 府內 敢是 無可 喰 ?
頂縣 有 紅旗 ,
不敢 去 :
駐站 諸羅山 拿 人 摃 番頭 ,
渡飽 過 日子 。
」
Lîm Tìn-tâi tsat Tsu-lô ,
La̍k gue̍h khí ,
tsat-kàu pueh gue̍h tsí .
Tû-pâng tsiūnn-kue khì bué-tshài ,
Thiann-tio̍h kue-thâu hāng-bué peh-sìnn tì thau-huē :
“
Lîm Tìn-tâi hú-lāi kám-sī bô-thang tsia̍h ?
Tíng-kuān ū Âng-kî ,
m̄-kánn khì ,
Tsù-tiàm Tsu-lô-san the̍h lâng kòng huan-thâu ,
Tōo-pá kuè ji̍t-tsí .
”
廚房 聽著 面仔 紅ang5-ki3-ki3 炬
炬, ___ 不敢 來 應 伊 。
走返來 ,
給了 鎮臺 說 透機 :
「
我 今 下街 去 買菜 ,
聽著 街頭 巷尾 百姓 置 偷會 :
鎮臺 府內 無可 喰 ,
頂縣 有 紅旗 不敢 去 ,
駐紮 諸羅山 扐 人 摃 番頭 ,
渡飯 過 日子 。
」
Tû-pâng thiann-tio̍h bīn-á âng-kì-kì ,
M̄-kánn lâi ìn i .
Tsáu-tńg-lâi ,
kā-liáu Tìn-tâi kóng thàu-ki ,
“
Guá tann ē-kue khì bué-tshài ,
Thiann-tio̍h kue-thâu hāng-bué peh-sìnn tì thau-huē ,
Tìn-tâi hú-lāi bô-thang tsia̍h ,
Tíng-kuān ū Âng-kî m̄-kánn khì ,
Tsù-tsat Tsu-lô-san lia̍h lâng kòng huan-thâu ,
Tōo-pn̄g kuè ji̍t-tsí .
”
林 鎮臺 聽著 氣沖天 ,
就 召 黃 飛虎 ,
林 有材 二 人 來 參詳 ,
來 商議 。
令 卽 「
點兵 就 來去 ,
不可 在 這 諸羅山 ,
百姓 傳名 合 說聲 。
」
Lîm Tìn-tâi thiann-tio̍h khì-tshiong-thian ,
To̍h tiàu N̂g Hui-hóo ,
Lîm Iú-tsâi nn̄g lâng lâi tsham-siông ,
lâi siong-gī .
Līng tsik “
Tiám-ping to̍h lâi-khì ,
M̄-thang tī tse Tsu-lô-san ,
Peh-sìnn thuân-miâ kap sueh-siann .
”
黃 林 二 人 有 主意 ,
點兵 就 齊備 ,
傳令 就 起行 ,
來到 石龜溪 ,
猴糞溝 ,
大丘園 來 為止 。
N̂g Lîm nn̄g lâng ū tsú-ì ,
Tiám-ping to̍h tsē-pī ,
Thuân-līng to̍h khí-kiânn ,
Lâi-kàu Tsio̍h-ku-khe ,
Kâu-pùn-kau ,
Tuā-khu-hn̂g lâi uî-tsí .
林 鎮臺 傳令 要 紮營 ,
說呌 先生 羅經 排落去 。
排了 離離 ,
遠遠 一個 囝仔嬰 置 喝喊 :
「
先生 慢且 是 ,
這 園 是 我的 ,
要 做 風水 ,
葬 別處 ,
卽 合理 。
」
Lîm Tìn-tâi thuân-līng beh tsat-iânn ,
sueh-kiò sian-sinn lô-king pâi-lo̍h-khì .
Pâi-liáu lī-lī ,
Hn̄g-hn̄g tsi̍t-ê gín-á-inn ti̍h huah-hán :
“
Sian-sinn bān-tshiánn sī ,
Tse hn̂g sī guán--ê ,
Beh tsuè hong-suí ,
tsòng pa̍t-tè ,
tsiah ha̍p-lí .
”
林 鎮臺 聽著 氣沖天 :
「
咱 是 要來 紮 大營 ,
將 咱 做 風水 來 計議 ,
吉兆 極 呆 上無 比 !
」
說呌 先生 羅經 來 收起 。
傳令 更再 征 ,
更再 去 ,
征到 斗六 來 為止 。
Lîm Tìn-tâi thiann-tio̍h khì-tshiong-thinn :
“
Lán sī beh-lâi tsat tuā-iânn ,
Tsiong lán tsuè hong-suí lâi kè-gī ,
Kiat-tiāu kik pháinn siōng-bô pí !
”
Sueh-kiò sian-sinn lô-king lâi siu-khí .
Thuân-līng koh-tsài tsing ,
koh-tsài khì ,
Tsing-kàu Táu-la̍k lâi uî-tsí .
被 那 張 ,
廖 大哥 圍 齊備 。
你 知 張 ,
廖 大哥 有 ___lua7- 多 少___ ?
數起來 三十連七個 :
廖 清風 ,
廖 大耳 ,
大肚萬 有 主意 ,
廖仔黎 ,
廖 鯽兼 ,
廖 厲 ,
廖 有于 ,
阿糞醜 ,
廖 談 ,
大舌寬 ,
豎 紅旗 就 喝 是 。
Hōo he Tiunn ,
Liāu tuā-ko uî tsē-pī .
Lí tsai Tiunn ,
Liāu tuā-ko ū luā- tsuē ?
Sǹg--khí-lâi sann-tsa̍p-liân-tshit--ê :
Liāu Tshing-hong ,
Liāu Tuā-hīnn ,
Tuā-tōo-bān ū tsú-ì ,
Liāu-á-lê ,
Liāu Tsit-kiam ,
Liāu Lē ,
Liāu Iú-û ,
A-sái-bái ,
Liāu Tâm ,
Tuā-tsi̍h-khuan ,
khiā âng-kî to̍h huah sī .
溪州底 張仔泉 ,
張 順治 ,
張 撓嘴 ,
張 缺嘴 ,
張 三顯 ,
張仔天 。
張仔天 做 大哥 無 人 知
Khe-tsiu-té Tiunn-á-tsuânn ,
Tiunn Sūn-tì ,
Tiunn Khiàu-tshuì ,
Tiunn Khi̍h-tshuì ,
Tiunn Sam-hián ,
tiunn-á-thian .
Tiunn-á-thian tsuè tuā-ko bô lâng tsai
下崙仔 大哥 張仔開 頂 凸風 ,
戴 萬生 轅門 鬍鬚東 上 格空 ,
洪仔花 軍師 柯 大邦 大邦 無 路用 ,
Ē-lûn-á tuā-ko Tiunn-á-khai tíng phòng-hong ,
Tè Bān-sing uân-mn̂g Hôo-tshiu-tong siōng kik-khang ,
Âng-á-hue kun-su Kua Tāi-pang Tāi-pang bô lōo-iōng ,
廖 談 正 先鋒 ,
臭頭 高 主生 主生 頂 溜鄙 ,
西螺 囝仔 大哥 名 阿喜 ,
阿喜 做 大哥 上蓋 賢 ,
Liāu Tâm tsiànn sian-hong ,
Tsàu-thâu Ko Tsú-sinn tsú-sinn tíng liù-phí ,
Sai-lê gín-á tuā-ko miâ A-hí ,
A-hí tsuè tuā-ko siōng-kài gâu ,
茄苳仔腳 薛 蟑螆 ,
李 龍溪 ,
李 龍溪 有 主意 ,
就 共 周仔賊 說 透機 :
「
林 鎮臺 被 咱 一日 圍過 一日天 ,
竝無 糧草 好 入去 ,
通批 南路 遁勇 來到 此 。
」
Ka-tang-á-kha Si̍h Tsiûnn-tsî ,
Lí Liông-khe ,
Lí Liông-khe ū tsú-ì ,
To̍h kā Tsiu-á-tsha̍t sueh thàu-ki :
“
Lîm Tìn-tâi hōo lán tsi̍t-ji̍t uî-kuè tsi̍t-ji̍t-thinn ,
Pīng-bô niû-tsháu hó ji̍p-khì ,
Thong-phue Lâm-ō tūn-ióng lâi-kàu tsí .
”
八 個 遁勇 來 完備 ,
「
大哥 召 我 兄弟 啥 代誌 ?
」
眾 大哥 就 講起 :
「
林 鎮臺 被 我 一日 圍到 一日天 ,
也無 糧草 可 入去 ,
給 恁 遁勇 通相知 ,
教 伊 溜 ,
就 好 去 ,
營地 厚 我 卽 合理 。
」
Pueh ê tūn-ióng lâi uân-pī ,
“
Tuā-ko tiàu guá hiann-tī siánn tāi-tsì ?
”
Tsiòng tuā-ko to̍h kóng-khí :
“
Lîm Tìn-tâi hōo guá tsi̍t-ji̍t uî-kàu tsi̍t-ji̍t-thinn ,
Iā-bô niû-tsháu thang ji̍p-khì ,
Kā lín tūn-ióng thong-sann-ti ,
Kà i tô ,
to̍h hó khì ,
Iânn-tē hōo guá tsiah ha̍p-lí ,
”
八個 遁勇 聽一見 ,
不敢 來 延遲 ,
走入 大小營 大家 相 通知 。
來到 大營 給了 林 鎮臺 說 透機 :
「
咱 這 營內 無 糧草 ,
溜營 就 來去 ,
營地 放 厚 伊 。
」
Pueh-ê tūn-ióng thiann-tsi̍t-kìnn ,
M̄-kánn lâi iân-tî ,
Tsáu-ji̍p tuā-sió-iânn ta̍k-ke sann thong-ti .
Lâi-kàu tuā-iânn kā-liáu Lîm Tìn-tâi sueh thàu-ki :
“
Lán tse iânn-lāi bô niû-tsháu ,
Tô-iânn to̍h lâi-khì ,
Iânn-tē pàng hōo i .
”
林 鎮臺 聽著 氣沖天 ,
「
連 這 遁勇 也 已 叛了離 !
總是 生命 著來 死 ,
免 被 大哥 扐去 受 淩遲 。
」
買 要 一丸 阿片煙 ,
提便便 自盡 大先 死 ,
方免 紅旗 手頭 錯誤 受 淩遲 。
Lîm Tìn-tâi thiann-tio̍h khì-tshiong-thinn ,
“
Liân tse tūn-ióng iā í puān-liáu-lī !
Tsóng-sī sìnn-miā tio̍h-lâi sí ,
Bián hōo tuā-ko lia̍h-khì siū lîng-tî .
”
Bué beh tsi̍t-uân A-phiàn-hun ,
The̍h-piān-piān tsū-tsīn tāi-sing sí ,
Hong-bián Âng-kî tshiú-thâu tshò-ngōo siū lîng-tî .
八個 遁勇 就 看見 ,
看見林鎮臺吞 煙 置要 死 ,
布帆 拆下來 ,
緊緊 就 扛去 。
近來 看 ,
親像 物 ,
遠來 看 ,
親像 呆子 豬罟 籠 大豬 。
Pueh-ê tūn-ióng to̍h khuànn-kìnn ,
Khuànn-kìnnLîmTìn-tâithun hun ti̍h-beh sí ,
Pòo-phâng thiah--lo̍h-lâi .
Kín-kín to̍h kng-khì .
Kīn--lâi khuànn ,
tshin-tshiūnn mi̍h ,
Hn̄g--lâi khuànn ,
tshin-tshiūnn pháinn-kiánn ti-kô lam tuā-ti .
一困 扛 ,
一困 去 ,
扛到 斗六 媽祖宮 ,
剩了 一條 的 氣絲 。
啞口弄 看一見 ,
板尖刀 就 拔起 ,
屁股 破落去 ,
五孔 紅紅 有可 比 ,
可比 米粉漏 的 一理 。
Tsi̍t-khùn kng ,
tsi̍t-khùn khì ,
Kng-kàu Táu-la̍k Má-tóo-king ,
Tshun-liáu tsi̍t-tiâu ê khuì-si .
É-káu-lāng khuànn-tsi̍t-kìnn ,
Pán-tsiam-to to̍h pue̍h-khí ,
Kha-tshng phuà--lo̍h-khì ,
Gōo-khang âng-âng ū-khó pí ,
Khó-pí bí-hún-lāu ê tsi̍t-lí .
頭殼 給 伊 割了離 ,
順勢 給 伊 就 題 詩 。
題 有 四句 詩 :
「
五祖 傳來 一首 詩 ,
不能 露出 這根 機 ,
多望 兄弟 來 指教 ,
記憶 當初 子醜時 。
」
Thâu-khak kā i kuah-liáu-lī ,
Sūn-sè kā i to̍h tê si .
Tê ū sì-kù si :
“
Gōo-tsóo thuân-lâi tsi̍t-siú si ,
Put-lîng lōo-tshut tsit-kin ki ,
To-bōng hiann-tī lâi tsí-kàu ,
Kì-ik tong-tshue tsú-thiúnn-sî .
”
林 有理 置 唐山 置 做官 。
探聽 臺灣 置 反亂 ,
五 人 點兵 過來 要 平 臺灣 。
數起來 :
大小曾 ,
吳 撇臺 ,
王 大人 ,
林 有理 。
五 人 置 唐山 ,
點兵 就 起行 。
Lîm Iú-lí tī Tn̂g-suann tì tsuè-kuann .
Thàm-thiann Tâi-uân tì huán-luān ,
Gōo lâng tiám-ping kuè-lâi beh pîng Tâi-uân .
Sǹg--khí-lâi :
Tuā-sió-tsan ,
Gôo Phiat-tâi ,
Ông Tāi-jîn ,
Lîm Iú-lí .
Gōo lâng tī tn̂g-suann ,
Tiám-ping to̍h khí-kiânn .
臺灣 陳 大老 ,
洪 大老 點兵 伏 山城 。
伏了 山城 多 賢勉 ,
七十二莊 大哥 張 三顯 ,
張 三顯 做 大哥 頂 靈精 ,
伊兄 張 阿天 得 銀 有 三千 ,
要 獻 大哥 戴 萬生 。
Tâi-uân Tân Tāi-ló ,
Âng Tāi-ló tiám-ping ho̍k suann-siânn .
Ho̍k-liáu suann-siânn to hiân-bián ,
Tshit-tsa̍p-jī-tsng tuā-ko Tiunn Sam-hián ,
Tiunn Sam-hián tsuè tuā-ko tíng lîng-tsing ,
In-hiann Tiunn A-thian tit gîn ū sann-tshing ,
Beh hiàn tuā-ko Tè Bān-sing .
「
賜 你 二粒 暗藍頂 ,
順勢 插 花翎 。
」
戴 萬生 獻去了 ,
伊兄 有 功 反 無 功 。
紅旗 起 衰微 ,
三顯生氣相招反 青旗 。
“
Sù lí nn̄g-lia̍p àm-nâ-tíng ,
Sūn-sè tshah hue-lîng .
”
Tè Bān-sing hiàn-khì-liáu ,
In-hiann ū kong huán bô kong .
Âng-kî khí sue-bî ,
Sam-hiánsiū-khìsio-tsiohuán tshinn-kî ,
反了 都 完備 。
連累 廖 談 小姨 生命 白白死 ,
扐到 寶斗溪 就 射箭 :
腳縫下 著了 二枝 箭 ,
站置 動動晃 。
Huán-liáu to uân-pī .
Liân-luī Liāu Tâm suè-î sìnn-miā pe̍h-pe̍h-sí .
Lia̍h-kàu Pó-táu-khe to̍h siā-tsìnn :
Kha-phāng-ē tio̍h-liáu nn̄g-ki tsìnn ,
Tiàm-ti̍h tōng-tōng-hàinn .
眾人 站置看 ,
元帥 是 蕭泉 :
蕭家 元帥 頂 不通 ,
伊 後生 做 元帥 ,
伊 老父 領令 做 先鋒 。
Tsiòng-lâng tiàm-ti̍h-khuànn ,
Guân-suè sī Siau-tsuânn :
Siau--ka guân-suè tíng m̄-thong ,
In hāu-sinn tsuè guân-suè ,
In lāu-pē niá-līng tsuè sian-hong .
大小曾 做事 有 仔細 ,
令了 丁 太爺 押了 戴 萬生 。
到了 寶斗溪 ,
陳 越司 扐來 就 刈肉 ,
簡 豬哥 煞 落閘 。
眾 大哥 看著 落閘 喊 罪過 !
Tuā-sió-tsan tsuè-sū ū tsim-tsiok ,
Līng-liáu Ting Thài-iâ ah-liáu Tè Bān-sing .
Kàu-liáu Pó-táu-khe ,
Tân Ua̍t-si lia̍h-lâi to̍h kuah-bah ,
Kán Ti-ko suah lo̍h-tsa̍h .
Tsiòng tuā-ko khuànn-tio̍h lo̍h-tsa̍h huah tsuē-kò !
猫皆 輸賭 獻 彰化 。
獻了 彰化 都 完備 ,
林 有理 點兵 圍 鄉里 。
點兵 來 起行 ,
要攻四塊厝大哥林怣 晟 。
Bâ-kai su-kiáu hiàn Tsiong-huà .
Hiàn-liáu Tsiong-huà to uân-pī ,
Lîm Iú-lí tiám-ping uî hiunn-lí .
Tiám-ping lâi khí-kiânn ,
BehkongSì-tè-tshùtuā-koLîmGōng sîng .
攻來 攻去 無法 伊 。
賊星 注 伊 要該 敗 ,
遇着 陳厝莊 陳 主星 封 門孔 。
大銃 釘 鐵丁 ,
內裏 叛出來 。
Kong-lâi kong-khì bô-huat i .
Tsha̍t-tshinn tsù i beh-kai pāi ,
Tn̄g-tio̍h Tân-tshù-tsng Tân Tsú-sing hong mn̂g-khang .
Tuā-tshìng tìng thi̍h-ting ,
Lāi-lí puān-tshut-lâi .
怣虎晟 一見 ,
駛 合 鄙 。
王 阿萬 拿話 就 應 伊 :
「
不必 元帥 你 掛意 ,
咱 今 烘爐火 整 齊備 ,
鉛子 火藥 佈落去 ,
大家 總著 死 ,
不免 被 那 狗官 來 淩遲 。
」
Gōng-hóo-sîng tsi̍t-kìnn ,
sái kap phí .
Ông A-bān lia̍h-uē to̍h ìn i :
“
Put-pit guân-suè lí khuà-ì ,
Lán tann hang-lôo-hué tsíng tsê-pī ,
Iân-tsí hué-io̍h pòo-lo̍h-khì ,
Tak-ke tsóng-tio̍h sí ,
M̄-bián hōo he káu-kuann lâi lîng-tî ,
”
怣虎晟 聽著 心歡喜 。
兩邊 大哥 滿滿 是 ,
一手 牽 大某 ,
一手 牽 小姨 ,
合了 大哥 置 會議 :
「
這 遭 大家 著來 死 ,
不免 被 伊 扐去 受 淩遲 。
」
Gōng-hóo-sîng thiann-tio̍h sim-huann-hí .
Nn̄g-pîng tuā-ko muá-muá sī ,
Tsi̍t-tshiú khan tuā-bóo ,
Tsi̍t-tshiú khan suè-î ,
Ka̍p-liáu tuā-ko ti̍h huē-gī :
“
Tsit tsuā ta̍k-ke tio̍h-lâi sí ,
M̄-bián hōo i lia̍h-khì siū lîng-tî .
”
小姨 想要 走出去 ,
怣虎晟 想要 去 牽 伊 :
王仔萬 看一見 ,
烘爐火 踢落去 :
「
厚 恁 同齊 死 !
」
怣虎晟 燒 無 死 ,
燒 得 牙仔 ngi7-ngi7-ngi7 。
Suè-î siūnn-beh tsáu--tshut-khì ,
Gōng-hóo-sîng siūnn-beh khì khan i :
Ông-á-bān khuànn-tsi̍t-kìnn ,
Hang-lôo-hué that--lo̍h-khì :
“
Hōo lín tâng-tsê sí !
”
Gōng-hóo-sîng sio bô sí ,
Sio tit gê-á ngī-ngī-ngī .
被 伊 有理 來扐去 ,
勸到 晟叔仔 :
「
退紅茶 喰了離 ,
我 救 你 生命 卽 死 。
」
Hōo i Iú-lí lâi-lia̍h-khì ,
Khǹg-tio̍h Sîng-tsik-á :
“
Thuè-hông-tê tsia̍h-liáu-lī ,
Guá kiù lí sìnn-miā tsiah buē sí .
”
怣虎晟 聽一見 ─
─
彼 當時 前後厝 站置拼 ,
因為陳大怣 這起 的 代誌 ,
那裏 肯 饒 我 的 道理 ?
不如 咬舌 來身死 。
─
─
「
要 刣 要 割 隨在 你 。
」
Gōng-hóo-sîng thiann-tsi̍t-kìnn --
--
Hit tong-sî Tsîng-āu-tshù tiàm-ti̍h-piànn .
In-uīTângTuā-gōng tsit-khí ê tāi-tsì ,
Ná-lí khíng jiâu guá ê tō-lí ?
Put-jû kā-tsi̍h lâi-sin-sí .
--
--
“
Beh thâi beh kuah suî-tsāi lí .
”
怣虎晟 死了 都 完備 ,
也著 過刀 卽 合理 :
裂 四腿 四角頭 去 現示 。
眾 大哥 弄空 就 行動 。
Gōng-hóo-sîng sí-liáu to uân-pī ,
Iā-tio̍h kuè-to tsiah ha̍p-lí :
Liah sì-thuí sì-kak-thâu khì hián-sī .
Tsiòng tuā-ko làng-khang to̍h hîng-tōng .
大小曾 請令 要 攻 小埔心 大哥 啞口弄 。
先鋒隊 羅仔賊 領令 去 攻 伊 ,
攻來 攻去 無法 伊 。
Tuā-sió-tsan tshiánn-līng beh kong Sió-poo-sim tuā-ko É-káu-lāng .
Sian-hong-tuī Lô-á-tsha̍t niá-līng khì kong i ,
Kong-lâi kong-khì bô-huat i .
啞口弄 置 竹城內 便 知機 ,
就喊 客婆嫂 來到 此 :
「
你 將 羅仔賊 來 打死 ,
賜 你 十二 元 白白 來 給 你 。
」
É-káu-lāng tì tik-siânn-lāi piān tsai-ki ,
To̍h-huah Kheh-pô-só lâi-kàu tsí :
“
Lí tsiong Lô-á-tsha̍t lâi phah-sí ,
Sù lí tsa̍p-jī khoo pe̍h-pe̍h lâi hōo lí .
”
客婆嫂 聽著 心歡喜 ,
手銃 拿 一支 ,
近來 竹城邊 ,
打 客話 給 伊 來 說起 :
「
你 小妹 在 這 竹城內 ,
艱苦 佳易 兼 利市 ,
望 你 阿賊哥 緊緊 我 出來去 !
」
Kheh-pô-só thiann-tio̍h sim-huann-hí ,
Tshiú-tshìng gia̍h tsi̍t-ki ,
Kīn-lâi tik-siânn-pinn ,
Phah kheh-uē kā i lâi kóng-khí :
“
Lín sió-muē tsāi tse tik-siânn-lāi ,
Kan-khóo ka-ia̍h kiam lī-tshī ,
Bāng lí A-tsha̍t-ko Kín-kín tshuā guá tshut--lâi-khì !
”
羅仔賊 聽著 客婆 聲 ,
心肝內 就 歡喜 。
踏上 砲臺頂 來 未幾時 ,
客婆嫂 一門銃 入 有 二粒 子 ,
兇兇 就 放去 。
Lô-á-tsha̍t thiann-tio̍h Kheh-pô siann ,
Sim-kuann-lāi to̍h huann-hí .
Ta̍h-tsiūnn phàu-tâi-tíng lâi buē-kuí-sî ,
Kheh-pô-só tsi̍t-mn̂g-tshìng ji̍p ū nn̄g-lia̍p tsí ,
Hiông-hiông to̍h pàng-khì .
客婆嫂 打銃 上蓋 會 ,
一門銃 打去 對對 著 二個 :
頂 不通 ,
一個 是 元帥 ,
一個 是 先鋒 。
Kheh-pô-só phah-tshìng siōng-kài ē ,
Tsi̍t-mn̂g-tshìng phah-khì tuì-tuì tio̍h nn̄g-ê :
Tíng m̄-thong ,
Tsi̍t-ê sī guân-suè ,
Tsi̍t-ê sī sian-hong .
文武 官員 看見 羅仔賊 被 人 來打死 ,
目屎 落 淋漓 ,
運 棺 就 返去 。
激了 水城 來 淹 伊 。
Bûn-bú kuann-guân khuànn-kìnn Lô-á-tsha̍t hōo lâng lâi-phah-sí ,
Ba̍k-sái lo̍h lîm-lî ,
Ūn kuann to̍h tńg--khì .
Kik-liáu tsuí-siânn lâi im i ,
賊星 注 伊 要該 敗 ,
遇著 監州 地理先 來到 此 。
說叫 :
「
大人 ,
喂 !
我 看 啞口弄 猴神 來 出世 ,
鼎竹敢穴 來 起義 ,
將 這 土地公 面頭前 的 地理 ,
掘 溝 敗落去 ,
不免 攻 ,
家己 開離離 。
」
Tsha̍t-tshinn tsù i beh-kai pāi ,
Tn̄g-tio̍h Kàm-tsiu tē-lí-sian lâi-kàu tsí .
Sueh-kiò :
“
Tāi-jîn ,
ueh !
Guá khuànn É-káu-lāng kâu-sîn lâi tshut-sì ,
Tiánn-kám-hiat lâi khí-gī ,
Tsiong tse Thóo-tī-kong bīn-thâu-tsîng ê tē-lí ,
Ku̍t kau pāi-lo̍h-khì ,
M̄-bián kong ,
ka-kī khui-lī-lī .
”
啞口弄 打開 多 完備 。
孩獃 十三 莊 搶了 十一 莊 ,
搶 不夠 ,
深坑 八 莊 搶 七 莊 來 湊 。
大水 phin5-phong5 流 ,
百姓 被 大水 漂流去 。
É-káu-lāng phah-khui to uân-pī .
Hâi-tai tsa̍p-sann tsng tshiúnn-liáu tsa̍p-it tsng ,
Tshiúnn bô-kàu ,
Tshim-khenn pueh tsng tshiúnn tshit tsng lâi tàu .
Tuā-tsuí phîn-phông lâu ,
Peh-sìnn hōo tuā-tsuí phiau-liû-khì .
人馬 駐紮 二潭墘 。
二潭墘 劉仔賜 上蓋 富 ,
看見走反的 苦傷悲 ,
一家厝 扣 卜 五斤 蕃薯簽 ,
一斤鹽 ,
給 那 走反的 煮 。
Jîn-má tsù-tsat Jī-thâm-kînn .
Jī-thâm-kînn Lâu-á-sù siōng-kài pù ,
Khuànn-kìnntsáu-huán--ê khóo-siong-pi ,
Tsit-ke-tshù khioh beh gōo-kin han-tsî-tshiam ,
Tsi̍t-kin-iâm ,
hōo he tsáu-huán--ê tsí .
大小曾 要 攻 下縣 呂仔主 。
呂仔主 探聽 知 ,
安排 三千 銀 ,
連夜 就 起行 ,
去到 布袋嘴 ,
臭頭沙 面前 逃 生命 。
Tuā-sió-tsan beh kong Ē-kuān Lū-á-tsú .
Lū-á-tsú thàm-thiann tsai ,
An-pâi sann-tshing gîn ,
Liân-iā to̍h khí-kiânn ,
Khì-kàu Pòo-tē-tshuì ,
Tshàu-thâu-sua bīn-tsîng tô sìnn-miā .
臭頭沙 看見 呂仔主 來到 此 ,
心肝內 十分 暗 歡喜 ,
大開 宴席 來 請 伊 :
一面 透冥 寫 文書 ,
行到 北港 蔡 麟淵 親 看見 。
Tshàu-thâu-sua khuànn-kìnn Lū-á-tsú lâi-kàu tsí ,
Sim-kuann-lāi tsa̍p-hun àm huann-hí ,
Tāi-khai iàn-si̍k lâi tshiánn i :
Tsi̍t-bīn thàu-mî siá bûn-su ,
Kiânn-kàu Pak-káng Tshuà Lîn-ian tshin khuànn-kìnn .
蔡 麟淵 看 批 暗 歡喜 ,
人馬 點 齊備 ,
去到 布袋嘴 。
臭頭沙 押 大哥 ,
押了 呂仔主 。
Tshuà Lîn-ian khuànn phue àm huann-hí ,
Jîn-má tiám tsê-pī ,
Khì-kàu Pòo-tē-tshuì .
Tshàu-thâu-sua ah tuā-ko ,
Ah-liáu Lū-á-tsú .
到 山城 未幾時 ,
白 太爺 昇堂 就 問 伊 :
「
下縣 呂仔主 莫非 你 正是 ?
」
呂仔主 預辨 死 ,
合 伊 格 硬氣 :
「
你 知 我 是 呂仔主 ,
問 卜 給 我 鄙 ,
也 不是 ?
Kàu suann-siânn buē-kuí-sî ,
Pe̍h Thài-iâ sing-tn̂g to̍h mn̄g i :
“
Ē-kuān Lū-á-tsú bo̍k-hui lí tsiànn-sī ?
”
Lū-á-tsú tshûn-pān sí ,
Kah i kik ngī-khì :
“
Lí tsai guá sī Lū-á-tsú ,
Mn̄g beh kā guá phí ,
iah m̄-sī ?
眾人 站置 看 ,
三哥 出來到 ,
說叫 :
「
白 太爺 !
呂仔主 不免 審問 伊 ,
擬 罪 銅錢刈 !
」
大家 站置 呼 ,
日頭 未許午 ,
刈到 下半晡 。
Tsiòng-lâng tiàm-ti̍h khuànn ,
Sann-ko tshut-lâi-kàu ,
Sueh-kiò :
“
Pe̍h Thài-iâ !
Lū-á-tsú m̄-bián sím-mn̄g i ,
Gí tsuē tâng-tsînn-kuah !
”
Ta̍k-ke tiàm-tì hoo ,
Ji̍t-thâu buē-hiah-tàu ,
Kuah-kàu ē-puànn-poo .
呂仔主 ,
嚴仔魚 ,
刈了 都 完備 ,
大小 官員 點兵 回 鄉裏 。
文官 就 賞 兵 ,
武宦 就 謝 旗 。
Lū-á-tsú ,
Giām-á-hî ,
Kuah-liáu to uân-pī ,
Tuā-sió kuann-guân tiám-pîng huê hiunn-lí .
Bûn-kuann to̍h siúnn ping ,
Bú-kuann to̍h siā kî .
遇著唐山行文來到 此 ,
召 要 有理仔 去 平 長毛 的 代誌 。
有理仔 接著 旨意 ,
隨時 點兵 就 要 去 ,
Gū-tio̍hTn̂g-suannhîng-bûnlâi-kàu tsí ,
Tiàu beh Iú-lí-á khì pîng Tn̂g-oo ê tāi-tsì .
Iú-lí-á tsiap-tio̍h Tsí-ì ,
Suî-sî tiám-ping to̍h beh khì ,
給 伊 小弟 有田 相通知 :
「
若是 敗兵 的 代誌 ,
臺灣勇 愛 來去 。
」
點兵 緊 如 箭 ,
總到 漳州 直直去 。
Kā in sió-tī Iú-tiân sann-thong-ti :
“
Nā-sī pāi-ping ê tāi-tsì ,
Tâi-uân-ióng ài lâi-khì .
”
Tiám-ping kín jû tsìnn ,
Tsông-kàu Tsiang-tsiu ti̍t-ti̍t-khì .
此歌 是 實 不是 虛 ,
留得 要 傳到 後世 ,
勸 人 子兒 不當 叛反 的 代誌 :
若是 謀反 一 代誌 ,
拿來 活活 就 打死 :
不免 官府 受 淩遲 ,
田園 抄去 煞 伶俐 。
Tsit-kua sī si̍t m̄-sī hi ,
Lâu-tit beh thuân-kàu āu-sì ,
Khǹg lâng kiánn-jî m̄-thang puān-huán ê tāi-tsì ,
Nā-sī bôo-huán tsi̍t tāi-tsì ,
Lia̍h-lâi ua̍h-ua̍h to̍h phah-sí :
M̄-bián kuann-hú siū lîng-tî ,
Tshân-hn̂g tshau-khì suah líng-lī .