jîn, lâng
|
jîn，lâng |
|
chi, ê, tī
|
chi，ê，tī |
|
chho͘, khí-thâu, chhut-sìêsî
|
chho͘，khí-thâu，chhut-sì ê sî |
|
sèng, sèng, sim-sèng
|
sèng，sèng，sim-sèng |
|
pún, pún-jiân
|
pún，pún-jiân |
|
siān, hó
|
siān，hó |
|
sèng, sèng, sim-sèng
|
sèng，sèng，sim-sèng |
|
siong, saⁿ
|
siong，saⁿ |
|
kūn, kūn, kūn-óa
|
kūn，kūn，kūn-óa |
|
si̍p, khì-si̍p, o̍h.
|
si̍p，khì-si̍p，o̍h. |
|
siong, saⁿ
|
siong，saⁿ |
|
óan, lī-hn̄g, hn̄g
|
óan，lī-hn̄g，hn̄g |
|
Tīlângêkhí-thâuinêsèngpún-jiânhó; inêsèngtāi-khàisaⁿ-kūnāu-lâiin-ūiinêkhì-si̍pchiahsaⁿlī-hn̄g.
|
Tī人ê起頭in ê性本然好；in ê性大概相近，後來因為in ê氣息才相離遠。 |
|
púnsiān.’ Sam-jī-kengkì-chàichitchatêkà-sīsībôha̍pSiōng-tèêchin-lí. Sèng-chhehêkà-sīchiū-sīkóng, Lánêsí-chó͘A-tongkapHā-oagôan-púnsīchiâu-chn̂ghóêláng, āu-lâiūhō͘Mô͘-kúibê-he̍kinêsim, chiūsit-lo̍hinhóêsèng. Inêchōeūliân-lūi--tio̍hbānsè-tāiêhō͘-è, só͘-íchhut-sìta̍k-êt òa chōelâi, bôchi̍tlângbôchōe(KhòaⁿLô-má3: 10~ 12). Kai-chàiKiù-chúIâ-so͘ūlîm-kàutīchitsè-kanbehtêng-thâu-siⁿlângêsim, hō͘intùisìnlâi tit-tio̍hsinêsim-sèng, chiahthanghim-bō͘hó, óan-hūnpháiⁿ; ia̍hthangthiàⁿSiōng-tèkapthiàⁿpa̍t-lângchhin-chhiuⁿpún-sinchit-iūⁿ(KhòaⁿIok-hān3: 1~ 18kapIok-hān8chiuⁿ).
|
本善』三字經記載這節ê教示是無合上帝ê真理。聖冊ê教示就是講，咱ê始祖亞當kap夏娃原本是齊全好ê人，後來有予魔鬼迷惑in ê心，就失落in好ê性。In ê罪有連累著萬世代ê後裔，所以出世逐個帶罪來，無這人無罪(看羅馬3：10~ 12)。佳哉救主耶穌有臨到tī這世間beh重頭生人ê心，予in對信得到新ê心性，才thang欣慕好，怨恨歹；亦thang疼上帝kap疼別人親像本身一樣(看約翰3：1~ 18 kap約翰8章)。 |
Chiông-tiongTiong-kokmiâ-siaⁿêsian-siⁿū-êha̍pSèng-chhehsó͘kóng, Lângêsèngpún-jiânpháiⁿ. ThangkhòaⁿSûn-chúSèng-ok-phian. Iūgī-lūnkóng, Nā-sīlângêsèugsīhó, chiūm̄-sáilé-gīkaphoat-tō͘chòechún-chînlâiiok-soki. Ia̍hkóng, siat-sútû-khihiah-êlé-gīkaphoat-tō͘, chiūlângêpháiⁿliâm-piⁿhián-chhut. Khó-kia̍nlângêsèngpún-jiânsīpháiⁿ, m̄-sīhó.
|
從中中國名聲ê先生有的合聖冊所講，人ê性本然歹。Thang看旬子性惡歹。伊有議論講，但是人ê性是好，就m̄-sái禮義kap法度做準繩來約束伊。亦講，設使除去hiah-ê禮義kap法度，就人ê歹連鞭顯出。可見人ê性本然是歹，m̄是好。 |
|
kūn, sionóan.’ Sui-jiânlâugūhun-piatKun-chúkapSiáu-jîn, iáu-kúinpîⁿ-pîⁿsīū-chōeêlâng. Intītú-áchhut-sìêsîbôsím-mi̍hhián-chhutkoh-iūⁿ. Chit-êsīsiong-kūnkhahha̍p-líêì̍-sù. Āu-lâiin-ūiinêsó͘ha̍k-si̍pbôsaⁿ-tâng, só͘-íūhuninêkhóan-sitchòeKun-chúSiáu-jîn. Chit-êsīsiong-óanêì-sú.
|
近，相遠』雖然人有分別君子kap小人，iáu-kú in平平是有罪ê人。In tī拄仔出世ê時無甚物顯出各樣。這個是相近較合理ê意思。後來因為in ê所學習無相同，所以有分in ê款式做君子小人。這個是相遠ê意思。 |
|
kó͘, siat-sú, kó͘-chhiáⁿ
|
kó͘，siat-sú，kó͘-chhiáⁿ |
|
put, bô
|
put，bô |
|
kàu, kà-sī
|
kàu，kà-sī |
|
sèng, sèng-chêng
|
sèng，sèng-chêng |
|
nái, chiah
|
nái，chiah |
|
chhian, chhian-són, î-e̍k
|
chhian，chhian-són，î-e̍k |
|
kàu, ká-sī
|
kàu，ká-sī |
|
chi, ê
|
chi，ê |
|
tō, hoat-tō͘, tō-lí
|
tō，hoat-tō͘，tō-lí |
kùitùi-tiōng, iàu-kín
|
kùi tùi-tiōng，iàu-kín |
|
, ēng
|
，ēng |
|
choan, choan-sim
|
choan，choan-sim |
|
Siat-súnābôkà-sīin, inêsèng-chêngchiūchhian-sóa--khìtīpháiⁿ.Nābehēngkà-sīêhoat-tō͘, iàu-kíntio̍hēngchoan-sim.
|
設使若無敎示in，in ê性情就遷徙去tī歹。若beh用敎示ê法度，要緊著用專心。 |
|
.’ Pē-búm̄-nātio̍hiàu-kíniúⁿ-chhīsòe-kiáⁿ, ia̍htio̍hke̍ktùi-tiōngkà-sīin, hō͘inchaichin-líkaplé-sò͘.
|
』父母m̄-nā著要緊養飼細囝，亦著極對重敎示in，予in知真理kap禮數。 |
|
sek, chāi-chá
|
sek，chāi-chá |
|
Bng, Bēng-chú
|
Bng，Bēng-chú |
|
bú, lāu-bú
|
bú，lāu-bú |
|
te̍k, te̍k-sóan, kéng-sóan
|
te̍k，te̍k-sóan，kéng-sóan |
|
lîn, lîn-iū, chhù-piⁿ
|
lîn，lîn-iū，chhù-piⁿ |
|
chhú, khiā-khí
|
chhú，khiā-khí |
|
chú, kiáⁿ
|
chú，kiáⁿ |
|
put, m̄
|
put，m̄ |
|
ha̍k, tha̍k
|
ha̍k，tha̍k |
|
tōan, koah-tn̄g, ka-tn̄g
|
tōan，koah-tn̄g，ka-tn̄g |
|
ki, pò͘-kui
|
ki，pò͘-kui |
|
thú, hūi, kiⁿ-hūi
|
thú，hūi，kiⁿ-hūi |
Chāi-cháBēng-chúêlāu-búte̍k-sóanlîn-iūlâikhiā-khítī-hia. Tngiêkiáⁿm̄tha̍k, chiūkoah-tn̄giêpò͘-kuikiⁿ-hūiêsòaⁿ.
|
在早孟子ê老母擇選鄰右來倚起tī-hia。當伊ê囝m̄讀，就割斷伊ê布機經緯ê線。 |
|
Bēng-chúlâi-le̍kêtāi-lio̍k
|
孟子來歷ê大略 |
|
, chiū-sīBēngKho, jú-miâChú-û, sīCho͘-kokêlâng. Iêlāu-pēchá-sí, chiūiêlāu-búgâupôe-iúⁿi, àiiêkiáⁿchòeha̍k-būnêlâng. Isaⁿ-páisóachhù. Thâu-chi̍t-páitòatīkūnbōngêsó͘-chāi. Bēng-chúlóngsīthit-thôbâi-chòngêtāi-chì, hō͘iêlāu-búlâihiâm. Tē-jī-páisóakhìkhiā-khíkoe-chhī, Bēng-chúlóngsīthit-thôbóe-bōeêtāi-chì, hō͘iêlāu-búkohhiâm. Tē-saⁿ-páisóatīo̍h-tn̂gêpiⁿ, Bēng-chúchiūha̍k-si̍phêng-lésaⁿ-niūêtāi-chì, hō͘iêlāu-búhoaⁿ-hítòatī-hia.
|
，就是孟軻，乳名子餘，是鄒國ê人。伊ê老父早死，就伊ê老母gâu培養伊，愛伊ê囝做學問ê人。伊三擺徙厝。頭一擺蹛tī近墓ê所在。孟子攏是thit-thô埋葬ê代誌，予伊ê老母來嫌。第二擺徙去倚起街市，孟子攏是thit-thô買賣ê代誌，予伊ê老母koh嫌。第三擺徙tī學堂ê邊，孟子就學習行禮相讓ê代誌，予伊ê老母歡喜蹛tī-hia。 |
|
Ūchit-jitBēng-chúpîn-tōaⁿm̄tha̍k-chheh, só͘-íiêlāu-búka-tn̄gkui-pò͘kà-sīikóng, Lím̄-tha̍kchiūm̄-chiâⁿlâng, chhin-chhiuⁿgóaka-tn̄gchitêkuichiūm̄-chiâⁿpò͘. Tùihit-tia̍pBēng-chúkhûn-khûntha̍k-chheh, āu-lâichiâⁿÀ-sèng. Iêsian-siⁿchiūsīKhóng-chúêsun(KhóngKhip) êha̍k-seng. Kàusì-cha̍p-hèipún-sinchiūchhut-lâichòesian-siⁿ. Iūpiàn-piànkiâⁿ-iûlia̍t-kok, kà-sīhiah-êjîn-kunkapjîn-sîn. Khahāu-lâita̍ksó͘-chāiêlângàisaⁿkong-kek, bôtùi-tiōngiêtō-lí; só͘-íiūún-kutīipúnsó͘-chāi, tī-hiachha-put-tojī-cha̍p-nîkúkapiêha̍k-sengsiông-siôngchū-hōe. Kàupoeh-cha̍p-sìhèchiahsí, sīKhóng-chúsíliáu-āupah-gōanî.
|
有一日孟子貧憚m̄讀冊，所以伊ê老母鉸斷機布教示伊講，你m̄讀就m̄成人，親像我鉸斷這個機就m̄成布。對hit-tia̍p孟子勤勤讀冊，後來成亞聖。伊ê先生就是孔子ê孫(孔伋)ê學生。到四十歲伊本身就出來做先生。伊有遍遍行遊列國，教示hiah-ê人君kap人臣。較後來逐所在ê人愛相攻擊，無對重伊ê道理；所以伊有隱居tī伊本所在，tī-hia差不多二十年久kap伊ê學生常常聚會。到八十四歲才死，是孔子死了後百外年。 |
|
Khóng-chúí-gōa, Tiong-koklângkhahtōatùi-tiōngBēng-chúêkà-sī.
|
孔子以外，中國人較大對重孟子ê教示。 |
|
Tō͘, Tō͘
|
Tō͘，Tō͘ |
|
Ian, (Iàn) ian-kok. Ian-san
|
Ian，(Iàn-)ian-kok。Ian-san |
|
san, soaⁿ
|
san，soaⁿ |
|
iú, ū
|
iú，ū |
|
gī, ha̍p-gî
|
gī，ha̍p-gî |
|
hong, hong-hoat
|
hong，hong-hoat |
|
kàu, kà-sī
|
kàu，kà-sī |
|
ngó͘, gō͘
|
ngó͘，gō͘ |
|
chú, kiáⁿ
|
chú，kiáⁿ |
bêng, miâ-siaⁿ
|
bêng，miâ-siaⁿ |
|
ku, kūlóng, lóng-chóng
|
ku，kū lóng，lóng-chóng |
|
iông, pò-iông
|
iông，pò-iông |
|
Tō͘Ian-sanū chiongha̍p-gîêhong-hoatlâikà-sīigō͘-êkiáⁿ, tì-kàuhō͘inêmiâ-siaⁿlóngpò-iông.
|
竇燕山將合宜ê方法來教示伊五個囝，致到予in ê名聲攏播揚。 |
|
.’ sīlângêsìⁿ. Tō͘Ian-sansīngó͘-tāiHō͘Chìnêlâng. Tīkhí-thâuiêsim-su̍tm̄-hó. Hit-sîbōeūkiáⁿ. Ūchi̍t-mîibāng-kìⁿtit-tio̍hiêlāu-pēkāikóng, Tio̍hkóe-pìⁿ, chiahūkiáⁿkaphè-siū. Chhíⁿ-lâi, chiūhóan-hóepiàn-khóan. Āu-lâiūgō͘-êkiáⁿ. In-ūiiêgâukà-sī, inlóngūchhut-sū.
|
』是人ê姓，竇燕山是五代後晉ê人。Tī起頭伊ê心術m̄好。彼時未有囝。有一暝伊夢見得到伊ê老爸kā伊講，著改變，才有囝kap壽歲。醒來，就反悔變款。後來有五個囝。因為伊ê gâu教示，in攏有出仕。 |
|
sīchiongiêsó͘-chāichòehō. Kó͘-cháūchi̍têpang-kokhō-chòeIan. Iêkiaⁿ-siâⁿmiâkiòIan-to͘, sīkūntīhiān-sîêPak-kiaⁿ.
|
是將伊ê所在做號。古早有一個邦國號做燕。伊ê京城名叫燕都，是近tī現時ê北京。 |
|
ióng, iúⁿ-chhī
|
ióng，iúⁿ-chhī |
|
put, bô
|
put，bô |
|
kàu, kà-sī
|
kàu，kà-sī |
|
hū, lāu-pē
|
hū，lāu-pē |
|
chi, ê
|
chi，ê |
|
kò, kè-sit
|
kò，kè-sit |
|
kàu, kà-sī
|
kàu，kà-sī |
|
put, bô, m̄
|
put，bô，m̄ |
|
giâm, giâm-kín
|
giâm，giâm-kín |
su, sian-siⁿ
|
su，sian-siⁿ |
|
chi, ê
|
chi，ê |
|
tō, pîn-tōaⁿ, lán-tō
|
tō，pîn-tōaⁿ，lán-tō |
|
Kan-taiúⁿ-chhīkiáⁿbôkà-sīin, sīlāu-pēêkè-sit. Ia̍hkà-sībôgiâm-kín, sīsian-siⁿêpîn-tōaⁿ.
|
Kan-ta養飼囝無教示in，是老父ê過失。亦敎示無嚴謹，是先生ê貧憚。 |
|
’ . Siat-súsàngkiáⁿji̍p-o̍htha̍k-chheh, chiūphah-sǹgm̄-biánsòakà-sīin, chesīpē-búêtōachhò-gō͘. Koh, gín-nám̄-sīsian-siⁿê, sīpē-bú-ê, só͘-íinūchám-jiânkhah-tōaêkoan-hē.
|
』設使送囝入學讀冊，就拍算m̄免sòa教示in，這是父母ê大錯誤。Koh，囝仔m̄是先生ê，是父母ê，所以in有嶄然較大ê關係。 |
|
chú, gín-ná
|
chú，gín-ná |
|
put, bô, m̄
|
put，bô，m̄ |
|
ha̍k, tha̍k
|
ha̍k，tha̍k |
|
hui, m̄-sī
|
hui，m̄-sī |
|
, só͘
|
，só͘ |
|
gî, ha̍p-gî
|
gî，ha̍p-gî |
|
iù, sòe-hàn, iù-chíⁿ
|
iù，sòe-hàn，iù-chíⁿ |
|
put, m̄
|
put，m̄ |
|
ha̍k, tha̍k
|
ha̍k，tha̍k |
|
ló, nó͘, lāu
|
ló，nó͘，lāu |
|
hô, cháiⁿ-iūⁿ
|
hô，cháiⁿ-iūⁿ |
|
ûi, chòe
|
ûi，chòe |
Gín-nánā bôtha̍km̄-sīsó͘ha̍p-gî, in-ūitīsòe-hànêsînām̄-tha̍k, kàulāubehcháiⁿ-iūⁿchòe?
|
囝仔若無讀m̄是所合宜，因為tī細漢ê時若m̄讀，到老beh怎樣做？ |
|
put-ha̍klóhôūi.’ Sèng-chhehūkìchi̍t-chatêkà-sīkóng, “Tùisòe-hànpētāng-tàⁿ, iáu-kúlia̍h-chòekai-chài” (Khòaⁿ Iâ-lī-bíAi-ko). KohTiong-koklângūsi-kùkóng, “Hek-hoatput-tikhûn-ha̍kchó, pe̍k-thô͘honghóetho̍k-sutî” (O͘-thâu-mn̂gm̄-chaichákhûn-tha̍k, pe̍h-thâu-mn̂gchiahhóan-hóetha̍k-chhehkè-choa).
|
不學老何為』聖冊有記一節ê教示講，「對細漢揹重擔，iáu-kú掠做佳哉」(看I耶利米哀歌3：27)。Koh中國人有詩句講，「黑髮不知勤學早，白頭方悔讀書遲」(烏頭毛m̄知早勤讀，白頭毛才反悔讀冊過choa )。 |
|
gio̍k, ge̍k
|
gio̍k，ge̍k |
|
put, bô
|
put，bô |
|
tok, tiau-tok
|
tok，tiau-tok |
|
put, bōe-ōe
|
put，bōe-ōe |
|
sêng, sêng, chiâⁿ
|
sêng，sêng，chiâⁿ |
|
khì, khì, khì-khū
|
khì，khì，khì-khū |
|
jîn, lâng
|
jîn，lâng |
|
put, m̄
|
put，m̄ |
|
ha̍k, tha̍k
|
ha̍k，tha̍k |
|
put, bô-thang, m̄
|
put，bô-thang，m̄ |
|
ti, chai, bat
|
ti，chai，bat |
|
gī, gī-lí
|
gī，gī-lí |
|
Ge̍kbôtiau-tokbōe-ōechiâⁿkhì-khū; óan-jiânlângnām̄-tha̍k, chiūbôthangchaigī-lí.
|
玉無雕琢bōe-ōe成器具；宛然人若m̄讀，就無thang知義理。 |
, put-ti.’ Ha̍k-būnkapgâuêlângkhahchaitio̍hkhûn-khó͘; hóan-tńggû-gōngêlângm̄-chaiiêkhiàm-kheh, só͘-íàipîn-tōaⁿhut-lio̍k, tì-kàulóngm̄-batsū.
|
，不知』學問kap gâu ê人較知著勤苦；反轉愚戇ê人m̄知伊ê欠缺，所以愛貧憚忽略，致到攏m̄-bat事。 |
|
Thâu-sūí-kengkì-liáu, taⁿ, boehkìkhí-thâūêiàu-kínchiū-sīhàu-tē.
|
頭序已經記了，今，欲記起頭的要緊就是孝悌。 |
|
ûi, chòe
|
ûi，chòe |
|
jîn, lâng
|
jîn，lâng |
|
chú, kiáⁿ
|
chú，kiáⁿ |
|
hong, tng
|
hong，tng |
|
siàu, siàu-liân
|
siàu，siàu-liân |
|
sî, sî, sî-chūn
|
sî，sî，sî-chūn |
|
chhin, chhin-kūn
|
chhin，chhin-kūn |
|
su, sian-siⁿ
|
su，sian-siⁿ |
|
iú, pêng-iú
|
iú，pêng-iú |
|
si̍p, ha̍k-si̍p
|
si̍p，ha̍k-si̍p |
|
lé, lé-sò͘
|
lé，lé-sò͘ |
|
gî, ui-gî, hoat-tō͘
|
gî，ui-gî，hoat-tō͘ |
“Chòelângêkiáⁿtngsiàu-liânêsîtio̍hchhin-kūnsian-siⁿkappêng-iú, lâiha̍k-si̍plé-sò͘kapui-gî.
|
「做人ê囝當少年ê時著親近先生kap朋友，來學習禮數kap威儀。 |
|
su-iú, si̍plé-gî.’ Hōan-nābôthànlé-sò͘kaphoat-tō͘, chiūbûn-ngáêlângm̄-àikapikau-pê; só͘-ítio̍hchiū-kūnko-bêngêsian-siⁿkapiú-ekêpêng-iú, lâio̍hlé-hoatthangchòesin-thégōa-māuêkun-pún.
|
師友，習禮儀』凡若無趁禮數kap法度，就文雅ê人m̄愛kap伊交陪；所以著就近高明ê先生kap有益ê朋友，來學禮法thang做身體外貌ê根本。 |
|
hiong, Hiong( = N̂gHiong)
|
hiong，Hiong(＝N̂g Hiong) |
|
kiú, káu
|
kiú，káu |
|
lêng, hè
|
lêng，hè |
|
lêng, ōe
|
lêng，ōe |
|
un, un-sio
|
un，un-sio |
|
se̍k, chhn̂g-pho͘, chhio̍h
|
se̍k，chhn̂g-pho͘，chhio̍h |
|
hàu, hàu-kèng, ū-hàu
|
hàu，hàu-kèng，ū-hàu |
|
u, tī, i
|
u，tī，i |
|
chhin, pē-bú
|
chhin，pē-bú |
|
, só͘
|
，só͘ |
|
tong, eng-kai
|
tong，eng-kai |
|
chip, chip-siú
|
chip，chip-siú |
|
“Hiongtīkáu-hèêsîōehiáu-titun-sio(pē-búê) chhn̂g-pho͘. Án-ni-siⁿ, hàu-kèngtīpē-búêpún-hūnsó͘ta̍klângseng-kaitio̍hchip-siú.”
|
「香tī九歲ê時會曉得溫席(父母ê)床鋪。按呢生，孝敬至父母ê本份是逐人所應該著執守。」 |
chiū-sīHàn-tiâuêlâng-miâ. IsìⁿN̂g. Ūlângthôankóng, Itījoa̍h--lângêsîchiūēngkhe-sìⁿia̍tiêlāu-pēchhn̂g-lāiêmi̍hhō͘iliâng; ia̍hkàukôaⁿêsîchiūka-kīsengkhùntībîn-chhn̂g-lāihō͘mi̍hlóngsio, chiahhō͘iêlāu-pēkhìkhùn. Iêlāu-búchásí; in-ūiiput-chísiàu-liāmi, só͘-ího̍k-sāiiêlāu-pēke̍kū-hàu(KhòaⁿLé-kìKò͘-sū). Hōan-nālângtio̍hchhin-chhiūⁿchit-êgín-náêhàu-simlâiho̍k-sāiiêsī-tōa-lâng.
|
就是漢朝ê人名。伊姓黃。有人傳講，伊tī熱人ê時就用葵扇ia̍t伊ê老父床內ê物予伊涼；亦到寒ê時就家己先睏tī眠床來予物攏燒，才予伊ê老父去睏。伊ê老母早死；因為伊不止數念伊，所以服事伊ê老父極有孝(看禮記故事)。凡若人著親像這個囝仔ê孝心來服事伊ê事大人。 |
|
Hiông, Hiông( = KhóngHiông)
|
Hiông，Hiông(＝Khóng Hiông) |
|
sù, sì
|
sù，sì |
|
sòe, hè
|
sòe，hè |
|
lêng, ōe
|
lêng，ōe |
|
jiōng, niū
|
jiōng，niū |
|
lê, lâi-á
|
lê，lâi-á |
|
(tē), tèkiong-kèng, chīnsió-tīêpún-hūn
|
(tē)，tè kiong-kèng，chīn sió-tī ê pún-hūn |
|
u, tī, i
|
u，tī，i |
|
tióng, hiaⁿ-ko, sī-tōa
|
tióng，hiaⁿ-ko，sī-tōa |
|
gî, eng-kai, hap-gî
|
gî，eng-kai，hap-gî |
|
sian, tāi-seng, thàn-chá
|
sian，tāi-seng，thàn-chá |
|
ti, chai
|
ti，chai |
|
“Hiôngtīsì-hèêsîōehiáu-titniūlâi-á. Án-ni-siⁿ, Kiong-kèngtīhiaⁿ-koêpún-hūn, ta̍klângeng-kaitio̍htāi-sengchai.”
|
「融tī四歲ê時會曉得讓梨仔。按呢生，恭敬tī兄哥ê本份，逐人應該著代先知。」 |
|
chiū-sīHàn-tiâuchi̍têjîn-sînêmiâ. IsìⁿKhóng, sīKhóngchúêhō͘-è. Ūlângthôankóng, Ūchi̍t-sîikapchènghiaⁿ-kotehsaⁿ-kapchia̍hlâi-á, chiūta̍uh-ta̍uhkénghithōsòelia̍p-á. Lângmn̄giêiân-kò͘. Iìnkóng, Góasīsòe-hàn, só͘-íeng-kaitio̍hthe̍hsòe-lia̍p. Chong-cho̍klāilóngchheng-ho͘iêkî-īⁿ(KhòaⁿLé-kìKò͘-sū). Hōan-nālângtio̍ho̍hchitêgín-náêkhiam-pilâiniūsī-tōa-lâng.
|
就是漢朝一個人臣ê名。伊姓孔，是孔子ê後裔。有人傳講，有一時伊kap眾兄哥teh saⁿ-kap食梨仔，就沓沓揀彼號細粒仔。人問伊ê緣故。伊應講，我是細漢，所以應該著提細粒。宗族內攏稱呼伊ê奇異(看禮記故事)。凡若人著學這個囝仔ê謙卑來讓序大人。 |
siú, khí-thâu, tē-it
|
siú，khí-thâu，tē-it |
|
hàu, ū-hàu, hàu-chhin
|
hàu，ū-hàu，hàu-chhin |
|
tē, chun-kèng, kèng-tiōng
|
tē，chun-kèng，kèng-tiōng |
|
chhù, tē-jī
|
chhù，tē-jī |
|
kiàn, khòaⁿ-kìⁿ
|
kiàn，khòaⁿ-kìⁿ |
|
bûn, thiaⁿ-kìⁿ
|
bûn，thiaⁿ-kìⁿ |
|
ti, chai
|
ti，chai |
|
bó͘, bó͘-hāng
|
bó͘，bó͘-hāng |
|
sò͘, siàu-ba̍k, siàuêkhóaⁿ-hāng
|
sò͘，siàu-ba̍k，siàu ê khóaⁿ-hāng |
|
sek, bat
|
sek，bat |
|
bó͘, bó͘-hāng
|
bó͘，bó͘-hāng |
|
bûn, bûn-gī, bûn-lí
|
bûn，bûn-gī，bûn-lí |
|
“Khí-thâuêiàu-kínsīhàu-chhinkèng-tióng.”
|
「起頭ê要緊是孝親敬重。」 |
|
“Tē-jīêiàu-kínsītio̍hkhòaⁿ-kìⁿ(chōe-chōe), thiaⁿ-kìⁿ(chōe-chōe), lâichaibó͘-hāngêsiàu-ba̍k, lâibatbó͘-hāngêbûn-gī.”
|
「第二個要緊是著看見(濟濟)，聽見(濟濟)，來知某項ê數目，來bat某項ê文義。」 |
|
, chhù.’ ChiàuTiong-koklângphah-sǹgpah-hāngsó͘kiâⁿêkun-gôantē-itiàu-kínchiū-sīHàu-tē; nā-sīta̍k-lângtio̍hchaiisiāngiàu-kínêpún-hūnsītio̍hkèng-pàiSiōng-tè, in-ūiIchhòng-chōlâng, ia̍hchòebān-mi̍hêChú-cháiⁿ.
|
，次』照中國人拍算百項所行ê根源第一要緊就是孝悌；但是逐人著知伊上要緊ê本份是著敬拜上帝，因為伊創造人，亦做萬物ê主宰。 |
|
, bûn.’ Lângnāchōe-chōeiat-le̍kkhòaⁿ-kìⁿ, chōe-chōeiat-le̍kthiaⁿ-kìⁿ, thiⁿ-ēkó͘-kimêtāi-chìkaptō͘-lí, chiūōehiáu-titbó͘-sò͘kapbó͘-bûn.
|
，聞』人若濟濟閱歷看見，濟濟閱歷聽見，天下古今ê代誌kap道理，就會曉得某數kap某文。 |
|
.’ Chaicha̍p, pah, chheng, bānêsiàu-hānghō-chòe“Bó͘-sò͘.”
|
』知十，百，千，萬ê數項號做「某數」 |
|
.’ Batkó͘-kimsèng-hiânêsū-chênghō-chòe“Bó͘-bûn.”
|
』Bat古今聖賢ê事情號做「某文」 |
Thâu-sūí-ki̍pkhí-thâūêiàu-kíní-kengūkóng-liáu. taⁿchiongtē-jīiàu-kínboehsiong-lūntīē-tóe; tāi-sengchiū-sīkì-chàibó͘-sò͘, āu-lâisīkì-chàibó͘-bûn. tùichiakhísīkóngbó͘-sò͘.
|
頭序以及起頭的要緊已經有講了。今將第二要緊欲商論tī下底；代先就是記載某數，後來是記載某文。對遮起是講某數。 |
|
it, chi̍t
|
it，chi̍t |
|
jî, kàu
|
jî，kàu |
|
si̍p, cha̍p
|
si̍p，cha̍p |
|
si̍p, cha̍p
|
si̍p，cha̍p |
|
jî, kàu
|
jî，kàu |
|
pek, pah
|
pek，pah |
|
pek, pah
|
pek，pah |
|
jî, kàu
|
jî，kàu |
|
chhian, chheng
|
chhian，chheng |
|
chhian, chheng
|
chhian，chheng |
|
jî, kàu
|
jî，kàu |
|
bān, bān
|
bān，bān |
|
“SǹgsītùiChi̍tchìnkàuCha̍p, tùiCha̍pchinkàuPahtùiPahchìnkàuChheng, tùiChhengchìnkàuBān.”
|
「算是對一進到十，對十進到百，對百進到千，對千進到萬。」 |
sīsiàu-ba̍kêkhí-thâu.
|
是數目ê起頭。 |
|
sīsiàu-ba̍kêsoah-bé.
|
是數目ê soah尾。 |
|
Ta̍ksó͘-chāiêlângnātehsǹg-siàusīàiēngtùiitkàucha̍pchòegôan-púnêsiàu-ba̍k. Káⁿ-sīin-ūilângêchńg-thâu-ásīcha̍p-ki.
|
逐所在ê人若teh算數是愛用對一到十做原本ê數目。敢是因為人ê指頭仔是十支。 |
|
Lânghun-piat1, 3, 5, 7, 9chòekhia; 2, 4, 6, 8, 10chòesiang. ŪTn̂g-lângêchhehkóng, si̍p--jīsīchítang, sai, lâm, pakêgī-lí, só͘-íchit-jīūpau-hâmchiâu-chn̂gêì-sù.
|
人分別1，3，5，7，9做奇；2，4，6，8，10做雙。有唐人ê冊講，十字是指東，西，南，北ê義理，所以這字有包含齊全ê意思。 |
|
Tiong-koklângūēngsiàu-ba̍klâikáng-kiùthiⁿ-tōekó͘-kimêtāichikaptō-í, só͘-íūtōaóa-khòHô-tô͘kapPat-kòa, hit-hō. Ia̍h-kengchiông-tiongia̍hūlūnSò͘.
|
中國人有用數目來講究天地古今ê代誌kap道義，所以有大倚靠河圖kap八卦，彼號。易經從中也有論述。 |
|
Lângūliû-thôankóngSiāngkó͘-cháūchi̍tlângmiâ-kiòLēSiúlâipang-chānN̂g-tèchòeSòan-hoat, chiū-sīsǹg-siàuhoat-tō͘. Āu-lâikàuChiu-kongchiahūchiâⁿKiú-chiongêhoat, chiū-sīKiú-kiúha̍p-sò͘êkhóan-sit.
|
人有流傳講Siāng古早有一人名叫隸首來幫贊黃帝做算法，就是算數法度。後來到周公才有成九章ê法，就是九九合數ê款式。 |
|
Gōa-kokêlângkhah-siôngsó͘ēngêsiàu-ba̍kpúnsītùiA-lat-pekkokchhut(1, 2, 3, 4). KohchitkhóansītùiLô-mákokchhut(, , , ).
|
外國ê人較常所用ê數目本是對阿拉伯國出(1，2，3，4)。Koh一款是對羅馬國出(，，，)。 |
|
sam, saⁿ
|
sam，saⁿ |
|
châi, châi-chit, châi-chêng. Sam-châi
|
châi，châi-chit，châi-chêng。Sam-châi |
|
chiá, ê
|
chiá，ê |
|
thian, thiⁿ
|
thian，thiⁿ |
|
tē, tē
|
tē，tē |
|
jîn, lâng
|
jîn，lâng |
|
“Sam-châi--êchiū-sīThiⁿ, Tōe, Lâng.”
|
「三才ê就是天，地，人。」 |
|
.’ Chit-jīūpún-chit, kôan-lêngkapkhùi-la̍têì-sù.Sam-châiia̍hūhōSam-ke̍kkapSam-gî.
|
』這字有本質，權能kap氣力ê意思。三才也有號三極kap三宜。 |
|
ChiàuTiong-koklângkóng, chòekhí-thâuêsîūThài-ke̍k. ChitêThài-ke̍khòa-chhutLióng-gî, chiū-sīIông-khìkapIm-khì, á-sīThiⁿkapTōe. Āu-lâiLióng-gîūhòa-sêngLângkapbān-mi̍h; chóng-sīlângpíhiah-êmi̍hkhahkùi-khì, in-ūii sīchòebān-mi̍hêcheng-lêng, só͘-íhōichòechâináchhin-chhiūⁿthiⁿ, Tōechi̍t-iūⁿ. Nā-sīSèng-chhehsó͘kà-sīm̄-sīán-ni; chiàⁿ-sīkóng, Tōe, Lângkapbān-mi̍hlóng-sīto̍k-itchinêSiōng-tèchhòng-chō--ê(KhòaⁿChhòng-sè-kìlchiuⁿ).
|
照中國人講，最起頭ê時有太極。這個太極化出兩儀，就是陽氣kap陰氣，抑是天kap地。後來兩儀有化成人kap萬物；總是人比hiah-ê物較貴氣，因為是做萬物ê精靈，所以號伊做才ná親像天，地這樣。但是聖冊所教示m̄是按呢；正是講，地，人kap萬物攏是獨一真ê上帝創造ê(看創世記1章)。 |
|
Tiong-kok-lāibôlângho̍k-sāiThài-ke̍k, m̄-chaisīsím-mi̍hin-toaⁿ.
|
中國內無人服事太極，m̄知是甚物因端。 |
|
iāūhō-chòekhiân. Thiⁿm̄-sīSiōng-tè, Thiⁿ-tētio̍hūchi̍t-êchú-cháiⁿlâikóanlâihōin. Chit-êchú-cháiⁿchiū-sīSiōng-tè.
|
也有號做乾。天m̄是上帝，天地著有一個主宰來管來號in。這個主宰就是上帝。 |
|
iāūhō-chòekhun.
|
也有號做坤。 |
